<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	xmlns:georss="http://www.georss.org/georss" xmlns:geo="http://www.w3.org/2003/01/geo/wgs84_pos#" xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
	>

<channel>
	<title>KAVYANUBHAVAM</title>
	<atom:link href="http://navankura2.wordpress.com/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>http://navankura2.wordpress.com</link>
	<description>Sanskrit theatre: Read, act, have fun!</description>
	<lastBuildDate>Tue, 29 Nov 2011 10:59:39 +0000</lastBuildDate>
	<language>en</language>
	<sy:updatePeriod>hourly</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>1</sy:updateFrequency>
	<generator>http://wordpress.com/</generator>
<cloud domain='navankura2.wordpress.com' port='80' path='/?rsscloud=notify' registerProcedure='' protocol='http-post' />
<image>
		<url>http://s2.wp.com/i/buttonw-com.png</url>
		<title>KAVYANUBHAVAM</title>
		<link>http://navankura2.wordpress.com</link>
	</image>
	<atom:link rel="search" type="application/opensearchdescription+xml" href="http://navankura2.wordpress.com/osd.xml" title="KAVYANUBHAVAM" />
	<atom:link rel='hub' href='http://navankura2.wordpress.com/?pushpress=hub'/>
		<item>
		<title>MADHYAMAVYAYOGA &#8211; Bhasa&#8217;s Play in Full</title>
		<link>http://navankura2.wordpress.com/2009/05/16/madhyamavyayoga-bhasas-play-in-full/</link>
		<comments>http://navankura2.wordpress.com/2009/05/16/madhyamavyayoga-bhasas-play-in-full/#comments</comments>
		<pubDate>Sat, 16 May 2009 10:51:07 +0000</pubDate>
		<dc:creator>navankura</dc:creator>
				<category><![CDATA[classics]]></category>
		<category><![CDATA[drama]]></category>
		<category><![CDATA[literature]]></category>
		<category><![CDATA[plays]]></category>
		<category><![CDATA[sanskrit]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://navankura2.wordpress.com/?p=62</guid>
		<description><![CDATA[  [Enter narrator, reciting an invocatory song] NARRATOR: May He whose foot is as blue as the petals of the water lily, whose feet measured the three worlds and sparkled like turquoise against the ocean-like sky, may He who causes &#8230; <a href="http://navankura2.wordpress.com/2009/05/16/madhyamavyayoga-bhasas-play-in-full/">Continue reading <span class="meta-nav">&#8594;</span></a><img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=navankura2.wordpress.com&amp;blog=3637116&amp;post=62&amp;subd=navankura2&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<div id="wpcombar" style="z-index:1001;">
<p class="menupop myaccount"> </p>
</div>
<div id="wrapper">
<div id="content">
<div id="post-60" class="post-60 page hentry category-6720 post">
<div class="snap_preview">
<p style="text-align:left;"><strong>[Enter narrator, reciting an invocatory song]</strong></p>
<p style="text-align:left;"><strong>NARRATOR: May He whose foot is as blue as the petals of the water lily, whose feet measured the three worlds and sparkled like turquoise against the ocean-like sky, may He who causes the sinking feeling in the hearts of the wives of the demons protect us.</strong></p>
<p><strong>My greetings to the august audience. Hey! Just as I was greeting you, did we hear a sound? Wait a moment, let me find out.<em> </em></strong> </p>
<p align="center"><span style="color:#993300;"><strong>(नान्द्यन्ते ततः प्रविशति सूत्रधारः /)</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;">सूत्रधारः -</span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>पायात्स वोऽसुरवधूहृदयावसादः पादो हरेः कुवलयामलखड्गनीलः / यः प्रोद्यतस्त्रिभुवनक्रमणे रराज वैडूर्यसंक्रम इवाम्बरसागरस्य // १ //</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>एम् आर्यमिश्रान् विज्ञापयामि / अये किं नु खलु मयि विज्ञापनव्यग्रे शब्द इव श्रूयते / अङ्ग पश्यामि/</strong> </span></p>
<p align="center"><em>[nAndhyanthe thathaha pravishathi sUthraDHAraha]</em> </p>
<p><em>sUthraDHAraha: pAyAthsa vO S suravaDHUhrdhayAvasAdhaha pAdhO harEhe kuvalayAmalakhadganIlaha / prOdhyathasthribhuvanakramaNE rarAja vaidUryasankrama ivAmbarasAgarasya // 1 //</em></p>
<p><em>Evam AryamishrAn vignyApayAmi / ayE kim nu khalu mayi vignyApanavyagrE shabdha iva shrUyathE / anga pashyAmi / </em></p>
<p><em> </em><em> </em><strong>[Voice from backstage]</strong><strong></strong></p>
<p><strong>O father, who is this?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(नेपथ्ये)</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>भोस्तात / को नु खल्वेषः /</strong></span></p>
<p><em><span style="color:#000000;">[nEpaTHyE]</span></em></p>
<p><em>bhOsthAtha / kO nu khalvESHaha / </em></p>
<p> <strong>NARRATOR  - Oh, I see</strong></p>
<p><strong>From his clear pronunciation it is obvious that he is a brahmin [in the sense of a scholar]. Some wicked person appears to be having no qualms about intimidating him!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">सूत्रधारः <strong>–</strong> <strong>भवतु विज्ञातम् /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>भो शब्दोच्चारणादस्य ब्राह्मणोऽयं न संशयः / त्रास्यते निर्विशङ्केन केनचित्पापचेतसा // २ //</strong></span></p>
<p><em>sUthraDHAraha: bhavathu vignyAtham / </em></p>
<p><em>bhOho shabdhOchchAraNAdhasya brAhmaNOyam na samshayaha / thrAsyathE nirvishankEna kEnachith pApachEthasA // 2 //</em></p>
<p> <strong> [A voice from backstage, again]</strong><strong></strong></p>
<p><strong>O father, who is this?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(पुनर्नेपथ्ये)</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>भोस्तात / को नु खल्वेषः /</strong></span></p>
<p><em>[punarnEpaTHyE]</em></p>
<p><em>bhOsthAtha / kO nu khalvESHaha / </em></p>
<p> <strong>NARRATOR – Oh, now I understand. The fiery demon, son of Hidimba and Bhima, the third of the five Pandava brothers, is frightening the brahmins who are a peaceful people. Oh, what a distressing sight! Here’s an old brahmin with his wife and young sons frightened by the demon that’s pursuing them! The father looks like a helpless bull trying to protect the cow and calves from a tiger’s attack. </strong></p>
<p><strong>[Exit Narrator]</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">सूत्रधारः <strong>– हन्त दृढं विज्ञातम् / एष खलु पाण्डवमध्यमस्यात्मजो हिडिम्बारणिसंभूतो राक्षसाग्निरकृतवैरं ब्राह्मणजनं वित्रासयति / भोः कष्टम् / अत्र हि</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>भ्रान्तैः सुतैः परिवृतस्तरुणैः सदारैः वृद्धो द्विजो निशिचरानुचरः स एषः / व्याघ्रानुसारचकितो वृषभः सधेनुः सन्त्रस्तवत्सक इवाकुलतामुपैति // ३ //</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(निष्क्रान्तः )</strong></span></p>
<p><em><span style="color:#000000;">sUthraDHAraha – hantha </span>dhrDam vignyAtham / ESHa khalu pANdavamaDHyamasyAthmajO hidimbAraNisambhUthO rAkSHasAgnirakrthavairam brAhmaNajanam vithrAsayathi / bhOho kaSHtam / athra hi </em></p>
<p><em>bhrAnthaihi suthaihi parivrthastharuNaihi sadhAraihi vrdhDHO dvijO nishicharAnucharaha sa ESHaha / vyAghrAnusArachakithO vrSHabhaha saDHEnuhu santhrasthavathsaka ivAkulathAmupaithi // 3 //</em></p>
<p><em>[niSHkrAnthaha]</em></p>
<p> <strong> [Enter old man with his three sons and wife, followed by Ghatothkacha]</strong></p>
<p><strong>OLD MAN – O, who on earth is this? With a head full of hair that resembles the rays of the rising sun and flaming red eyes glowering from under thick eyebrows? The thread tied around his neck is like a flash of lightning on a clouded sky and he looks like the Destroyer Himself come at cataclysm.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(ततः प्रविशति सुतत्रयकलत्रपरिवृतो ब्राह्मणः पृष्टतो घटोत्कचश्च / )</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;">ब्राह्मणः <strong>–</strong> <strong>भोः को नु खल्वेषः /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>तरुणरविकरप्रकीर्णकेशो भ्रुकुटिपुटोज्ज्वलपिङ्गलायताक्षः / सतडिदिव घनः सकण्ठसूत्रो युगनिधने प्रतिमाकृतिर्हरस्य // ४ //</strong></span></p>
<p><em>[thathaha pravishathi suthathrayakalathraparivrthO brAhmaNaha prSHTathO ghatOthkachashcha]</em></p>
<p><em>brAhmaNaha – bhOho kO nu khalvESHaha / </em></p>
<p><em>tharuNaravikaraprakIrNakEshO bhrukutiputOjjvalapingalAyathAkSHaha / sathadidhiva ghanaha sakaNTasUthrO yuganiDHanE prathimAkrthirharasya // 4//</em></p>
<p><strong>THE FIRST SON: O father, who is this? His eyes are like planets!  His chest is fleshy and broad, his hair is tawny gold, he is wearing a broad silk cloth, his complexion is that of dense darkness, white teeth protrude from between his lips.  He looks like a new, rain-bearing cloud with a ray of moonlight peeping from behind it.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">प्रथमः<strong> – </strong><strong>भोस्तात</strong><strong> / </strong><strong>को</strong><strong> </strong><strong>नु</strong><strong> </strong><strong>खल्वेषः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>ग्रहयुगलनिभाक्षः</strong><strong> </strong><strong>पीनविस्तीर्णवक्षाः</strong><strong> </strong><strong>कनककपिलकेशः</strong><strong> </strong><strong>पीनकौशेयवासाः</strong><strong> / </strong><strong>तिमिरनिवहवर्णः</strong><strong> </strong><strong>पाण्डरोद्वृत्त</strong><strong> </strong><strong>दंष्ट्रो</strong><strong> </strong><strong>नव</strong><strong> </strong><strong>इव</strong><strong> </strong><strong>जलगर्भो</strong><strong> </strong><strong>लीयमानेन्दुलेखः</strong><strong> // </strong><strong>५</strong><strong> //</strong></span></p>
<p><em>praThamaha – bhOsthAtha /  kO nu khalvESHaha /  </em></p>
<p><em>grahayugalanibhAkSHaha pInavisthIrNavakSHAha kanakakapilakEshaha pInakaushEyavAsAha /thimiranivahavarNaha pANdarOdhvrththadhamSHtrO nava iva jalagarbhO lIyamAnEndhulEkhaha // 5 //</em></p>
<p> <strong>THE SECOND SON – O, who is this?  His teeth are like a young elephant’s tusks.  His nose is shaped like a plough! His arms are as thick as an elephant’s trunk.  He’s like a dark cloud.  He’s glowing, bright as a freshly fed flame.  He’s gigantic and he looks like the personification of Lord Siva’s anger!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">द्वितीयः <strong>– क एष भोः /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>कलभदशनदंष्ट्रो</strong><strong> </strong><strong>लाङलाकारनासः</strong><strong> </strong><strong>करिवरकरबाहुर्नीलजीमूतवर्णः</strong><strong> / </strong><strong>हुतहुतवहदीप्तो</strong><strong> </strong><strong>य</strong><strong> </strong><strong>स्थितो</strong><strong> </strong><strong>भाति</strong><strong> </strong><strong>भीमस्त्रिपुरपुरनिहन्तुः</strong><strong> </strong><strong>शङ्करस्येव</strong><strong> </strong><strong>रोषः</strong><strong> // </strong><strong>६</strong><strong> // </strong></span></p>
<p><em>dhvithIyaha – ka ESHa bhOho /</em></p>
<p><em>kalabhadhashanadhamSHtrO lAngalAkAranAsaha karivarakarabahurnIlajImUthavarNaha // 6 //</em></p>
<p> <strong>THE THIRD SON – O father! Who is this who is troubling us? Just as the mighty Vajrayudha weapon cracks apart a mountain, just as a falcon threatens other birds, and a lion terrifies the deer, so does this demon in the form of a human spell death for us.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">तृतीयः <strong>– भोस्तात / को  नु खल्वयम् अस्मान् पीडयति /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>वज्रपातोऽचलेन्द्राणां</strong><strong> </strong><strong>श्येनः</strong><strong> </strong><strong>सर्वपतत्रिणाम्</strong><strong> / </strong><strong>मृगेन्द्रो</strong><strong> </strong><strong>मृगसङ्घानां</strong><strong> </strong><strong>मृत्युः</strong><strong> </strong><strong>पुरुषविग्रहः</strong><strong> // </strong><strong>७</strong><strong> //</strong></span></p>
<p><em>thrthIyaha – bhOsthAtha / kO nu khalvayam asmAn pIdayathi /</em></p>
<p><em>vajrapAthOchalendhrANAm shyEnaha sarvapathathriNAm / mrgEndhrO mrgasanghAnAm mrthyuhu puruSHavigrahaha //7//</em></p>
<p> <strong>THE OLD MAN’S WIFE – My lord, who is this who is terrorizing us so?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">ब्राह्मणी <strong>– आर्य / क एषोऽस्मान् सन्तापयति /</strong></span></p>
<p><em>brAhmaNI – Arya ka ESHOsmAn santhApayathi /</em></p>
<p> <strong>GHATOTHKACHA –  Hey brahmin, stop.    Where are you going? You’re afraid of me and this fear has sapped the very essence of your courage.  Like a snake, which is scared for its spouse and itself, when it feels the hot, fierce, angry breath of the brahminy kite [garuda] as it swoops down, so are you in terror of me and have not the strength to protect your frightened wife and children.  Now, don’t go away, don’t go away.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः <strong>– भो ब्राह्मण / तिष्ठ तिष्ठ /</strong> </span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>किं</strong><strong> </strong><strong>यासि</strong><strong> </strong><strong>मद्भयविनाशितधैर्यसारो</strong><strong> </strong><strong>वित्रस्तदारसुतरक्षणहीनशक्ते</strong><strong> / </strong><strong>तार्क्ष्याग्न्यपक्षपवनोद्धतरोषवह्नितीव्रः</strong><strong> </strong><strong>कलत्रसहितो</strong><strong> </strong><strong>भुजगो</strong><strong> </strong><strong>यथार्तः</strong><strong> // </strong><strong>८</strong><strong> //</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>भो</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मण</strong><strong> / </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>गन्तव्यम्</strong><strong> / </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>गन्तव्यम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – bhO brAhmaNa / thiSHTa thiSHTa /</em></p>
<p><em>kim yAsi madhbhayavinAshithaDHairyasArO vithrasthadhArasutharakSHaNahIna- shakthE / thArkSHyAgnyapakSHapavanOdhDHatharOSHavahnithIthIvraha kalathra -   sahithObhujagO yaTHArthaha // 8 //   </em></p>
<p><em>bho brahmaNa / na ganthavyam / na ganthavyam /     </em></p>
<p> <strong>OLD BRAHMIN – My lady, fear not!  My boys, don’t be afraid!  What he says is inconsistent with the norms. [His words need to be deliberated upon].</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>ब्राह्मणि</strong><strong> / </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>भेतव्यम्</strong><strong> / </strong><strong>पुत्रकाः</strong><strong> </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>भेतव्यम्</strong><strong> / </strong><strong>सविमर्शा</strong><strong> </strong><strong>ह्यस्य</strong><strong> </strong><strong>वाणी</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – brAhmaNi /  na bhEthavyam / puthrakAha na bhEthavyam /  savimarshA hyasya vANI /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTKACHA –  Oh, what a predicament to be in!  I know that the learned are revered  everywhere on earth.  I know that what I have to do today is wicked.  But I have to do it without any compunction because it is my mother’s command.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>भोः</strong><strong> </strong><strong>कष्टम्</strong><strong> /</strong><strong><em></em></strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>जानामि</strong><strong> </strong><strong>सर्वत्र</strong><strong> </strong><strong>सदा</strong><strong> </strong><strong>च</strong><strong> </strong><strong>नाम</strong><strong> </strong><strong>द्विजोत्तमाः</strong><strong> </strong><strong>पूज्यतमाः</strong><strong> </strong><strong>पृथिव्याम्</strong><strong> / </strong><strong>अकार्यमेतच्च</strong><strong> </strong><strong>मयाद्य</strong><strong> </strong><strong>कार्यं</strong><strong> </strong><strong>मातुर्नियोगाद्</strong><strong> </strong><strong>अपनीय</strong><strong> </strong><strong>शङ्काम्</strong><strong> // </strong><strong>९</strong><strong> //</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – bhOho kaSHtam /</em></p>
<p><em>jAnAmi sarvathra sadhA cha nAma dhvijOththamAha pUjyathamAha prTHivyAm / akAryamEthachcha mayAdhya kAryam mAthurniyOgAdh apanIya shankAm // 9 //</em></p>
<p><em> </em><strong>OLD BRAHMIN – Oh wife, don’t you remember what that sage, who had just finished his bath, told us?  He warned us to take care as there are demons in this forest.  It is one such [demon] that is terrifying us now.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>ब्राह्मणि</strong><strong> / </strong><strong>किं</strong><strong> </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>स्मरसि</strong><strong> </strong><strong>तत्र</strong><strong> </strong><strong>भवता</strong><strong> </strong><strong>जलक्लिन्नेन</strong><strong> </strong><strong>मुनिनोक्तम्</strong><strong> </strong><strong>अनपेतराक्षसमिदं</strong><strong> </strong><strong>वनम्</strong><strong> </strong><strong>अप्रमादेन</strong><strong> </strong><strong>गन्तव्यम्</strong><strong> </strong><strong>इति</strong><strong> / </strong><strong>तदेवोत्पन्नं</strong><strong> </strong><strong>भयम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – brAhmaNi / kim na smarasi thathra bhavathA jalaklinnEna muninOktham anapEtharAkSHasamidham vanam apramAdhEna ganthavyam ithi / thadhEvOthpannam bhayam /</em></p>
<p><em> </em><strong>BRAHMANI – As a matter of fact, you yourself look like a kshatriya [the warrior caste] now.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">ब्राह्मणी – <strong>किमिदानीम्</strong> <strong>आर्यो</strong><strong> </strong><strong>मध्यस्थवर्ण</strong><strong> </strong><strong>इव</strong><strong> </strong><strong>दृष्यते</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>brAhmaNI –kimidhAnIm AryO maDHyasTHavarNa iva dhrSHyathE /</em></p>
<p><em> </em><strong>OLD BRAHMIN – What can I do, wretch that I am?  </strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>किं</strong><strong> </strong><strong>करिष्यामि</strong><strong> </strong><strong>मन्दभाग्यः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – kim kariSHyAmi mandhabhAgyaha /</em></p>
<p><em> </em><strong>BRAHMANI – Surely, we can scream at least?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">ब्राह्मणी – <strong>ननु</strong><strong> </strong><strong>विक्रोषामः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>brAhmaNI – nanu vikrOSHAmaha /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE FIRST SON – Mother!  Who will hear us scream?</strong></p>
<p><strong>This is an uninhabited forest, dense with darkness, hemmed in by mountains on all sides.   and with all directions blocked by mountains.  Only birds and beasts congregate here.  This forest is suitable only for those with grit.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">प्रथमः – <strong>भवति</strong><strong> / </strong><strong>कस्य</strong><strong> </strong><strong>वयं</strong><strong> </strong><strong>विक्रोषामः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong> </strong><strong>इदं</strong><strong> </strong><strong>हि</strong><strong> </strong><strong>शून्यं</strong><strong> </strong><strong>तिमिरोत्करप्रभैर्नगप्रकारैरवरुद्धदिक्पथम्</strong><strong> / </strong><strong>खगैर्मृगैश्चापि</strong><strong> </strong><strong>समाकुलान्तरं</strong><strong> </strong><strong>वनं</strong><strong> </strong><strong>निवासाभिमतं</strong><strong> </strong><strong>मनस्विनाम्</strong><strong> // </strong><strong>१०</strong><strong> //</strong></span></p>
<p><em>praTHamaha – bhavathi / kasya vayam vikrOSHAmaha /</em></p>
<p><em>idham hi shUnyam thimirOthkaraprabhairnagaprakArairavarudhDHadhikpaTHam /  khagairmrgaishchApi samAkulAntharam vanam nivAsAbhimatham manasvinAm // 10 //</em></p>
<p><em> </em><strong>OLD BRAHMIN – O my wife! don’t fear, don’t fear.  After hearing your son say that those who are determined can live here, my anxiety has all but gone.  I guess that not very far away must be the hermitage of the Pandavas. They are naturally combative. They protect those who seek their refuge, and they are partial to the defenseless. They have done great deeds.  Such is their capacity to instil fear in their enemies that they’ll be the ideal persons to deal with this matter in the most appropriate manner.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>ब्राह्मणि</strong><strong> / </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>भेतव्यं</strong><strong> </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>भॆतव्यम्</strong><strong> / </strong><strong>मनस्विजनवासयोग्यमिति</strong><strong> </strong><strong>श्रुत्वा</strong><strong> </strong><strong>विगत</strong><strong> </strong><strong>इव</strong><strong> </strong><strong>मे</strong><strong> </strong><strong>सन्त्रासः</strong><strong> / </strong><strong>शङ्के</strong><strong> </strong><strong>नातिदूरेण</strong><strong> </strong><strong>पाण्शवाश्रमेण</strong><strong> </strong><strong>भवितव्यम्</strong><strong> / </strong><strong>पाण्डवास्तु</strong><strong> </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>युद्धप्रियाश्च</strong><strong> </strong><strong>शरणागतवत्सलाश्च</strong><strong> </strong><strong>दीनेषु</strong><strong> </strong><strong>पक्षपतिताः</strong><strong> </strong><strong>कृतसाहसाश्च</strong><strong> / </strong><strong>एवंविधप्रतिभयाकृतिचेष्टितानां</strong><strong> </strong><strong>दण्डं</strong><strong> </strong><strong>यथार्हमिह</strong><strong> </strong><strong>धारयितुं</strong><strong> </strong><strong>समर्थाः</strong><strong> // </strong><strong>११</strong><strong> //</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – brAhmaNi / na bhEthavyam na bhEthavyam / manasvijanavAsayOgyamithi shruthvA vigatha iva mE santhrAsaha / shankE nAthidhUrENa pANdavAshramENa bhavithavyam/ pANdavAsthu </em></p>
<p><em>yudhDHapriyAshcha sharaNAgathavathsalAshcha dhInESHu pakSHapathithAha krthasAhasAshcha / EvamviDHaprathibhayAkrthichESHtithAnAm dhaNdam yaTHArham iha DHArayithum samarTHAha //11//</em></p>
<p><em> </em><strong>THE FIRST SON – O father! I know that the Pandavas are not here.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">प्रथमः – <strong>भोस्तात</strong><strong> / </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>तत्र</strong><strong> </strong><strong>पाण्डवा</strong><strong> </strong><strong>इति</strong><strong> </strong><strong>मन्ये</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>praTHamaha – bhOsthAtha / na thathra pANdavA ithi manyE /</em></p>
<p><em> </em><strong>OLD MAN – How do you know?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>कथं</strong><strong> </strong><strong>त्वं</strong><strong> </strong><strong>जानीषे</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – kaTHam thvam jAnISHE /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE FIRST SON – I heard from a passer-by that the Pandavas have gone to the hermitage of sage Dhaumya for seeing the <em>Shatakumba yagnya</em> [a religious performance].  </strong></p>
<p><span style="color:#993300;">प्रथमः – <strong>श्रुतं</strong><strong> </strong><strong>मया</strong><strong> </strong><strong>तस्मादागच्छता</strong><strong> </strong><strong>केनचित्</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मणेन</strong><strong> </strong><strong>शतकुम्भं</strong><strong> </strong><strong>नाम</strong><strong> </strong><strong>यज्ञमनुभवितुं</strong><strong> </strong><strong>महर्षेर्धौम्यस्याश्रमं</strong><strong> </strong><strong>गता</strong><strong> </strong><strong>इति</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>praTHamaha – shrutham mayA thasmAdhAgachCHathA kEnachith brAhmaNEna shathakumbham nAma yagnyamanubhavithum maharSHErDHoumyasyAshramam gathA ithi/</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – Alas, we are doomed!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>हन्त</strong><strong> </strong><strong>हताः</strong><strong> </strong><strong>स्मः</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – hantha hathAha smaha /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE FIRST SON – Father, not all of them have gone.  The middle one [named Bhima] is still here to take care of their hermitage.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">प्रथमः – <strong>तात</strong><strong> / </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>तु</strong><strong> </strong><strong>सर्व</strong><strong> </strong><strong>एव</strong><strong> / </strong><strong>आश्रमपरिपालनार्थमिह</strong><strong> </strong><strong>स्थापितः</strong><strong> </strong><strong>किल</strong><strong> </strong><strong>मध्यमः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>praTHamaha – thAtha / na thu sarva Eva / AshramaparipAlanArTHamiha sTHApithaha kila maDHyamaha /</em></p>
<p><em> </em><strong>OLD MAN – If it is as you say, it is as though all the Pandavas are nearby.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>यद्येवं</strong><strong> </strong><strong>सन्निहिताः</strong><strong> </strong><strong>सर्वे</strong><strong> </strong><strong>पाण्डवाः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – yadhyEvam sannihithAha sarvE pANdavAha /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE FIRST SON – But from what I have heard, even Bhima at this hour would be away, exercising.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">प्रथमः – <strong>स</strong><strong> </strong><strong>चाप्यस्यां</strong><strong> </strong><strong>वेलायां</strong><strong> </strong><strong>व्यायामपरिचयार्थं</strong><strong> </strong><strong>विप्रकृष्टदेशस्थ</strong><strong> </strong><strong>इति</strong><strong> </strong><strong>श्रूयते</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>praTHamaha – sa chApyasyAm vElAyAm vyAyAmaparichayArTHam viprakrSHtadhEshasTHa ithi shrUyathE /</em></p>
<p><em> </em><strong> OLD MAN – O, I have lost all hope!  All right, my son.  I’ll try to kill him myself.</strong><em></em></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>हन्त</strong><strong> </strong><strong>निराशाः</strong><strong> </strong><strong>स्मः</strong><strong> / </strong><strong>भवतु</strong><strong> </strong><strong>पुत्र</strong><strong> </strong><strong>व्यापादयिष्ये</strong><strong> </strong><strong>तावदेनम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – hantha nirAshAhA smaha /  bhavathu puthra vyApAdhayiSHyE thAvadhEnam /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE FIRST SON – Stop, you have troubled yourself enough.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">प्रथमः –<strong> </strong><strong>अलमलम्</strong><strong> </strong><strong>परिश्रमेण</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>praTHamaha – alamalam parishramENa /</em></p>
<p><em> </em><strong>OLD MAN – Son, pleading can probably help us overcome this plight. Well, let us try.  [Turning to Ghatothkacha] O, won’t you please liberate us?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>पुत्र</strong><strong> / </strong><strong>निर्वेदप्रत्यर्थिनी</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>प्रार्थना</strong><strong> / </strong><strong>भवतु</strong><strong> </strong><strong>पश्यामस्तावत्</strong><strong> /</strong><strong>भॊः</strong><strong> </strong><strong>भोः</strong><strong> </strong><strong>पुरुष</strong><strong> / </strong><strong>अस्त्यस्माकं</strong><strong> </strong><strong>मोक्षः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – puthra / nirvEdhaprathyarTHinI khalu prArTHana / bhavathu pashyAmasthAvath / bhOho bhOho puruSHa / asthyasmAkam mOkSHaha /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – You’ll get your ‘liberation’ in good time.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>मॊक्षोऽस्ति</strong><strong> </strong><strong>समयतः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – mOkSHOsthi samayathaha /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – When will that be?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>कः</strong><strong> </strong><strong>समयः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – kaha samayaha /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – My mother gave me an order.  She said, “My son, to end my fast, you have to get hold of a human being in this forest and bring him here.”  Then I saw you.   You can go free, wherever you please, with your good wife and <em><span style="text-decoration:underline;">two</span></em> of your sons.  Provided you consider the strengths and weaknesses of your sons and leave one of them behind with me.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>अस्ति</strong><strong> </strong><strong>मे</strong><strong> </strong><strong>तत्र</strong><strong> </strong><strong>भवती</strong><strong> </strong><strong>जननी</strong><strong> / </strong><strong>तयाहमाज्ञप्तः</strong><strong> / </strong><strong>पुत्र</strong><strong> / </strong><strong>ममोपवासनिसर्गार्थम्</strong><strong> </strong><strong>अस्मिन्</strong><strong> </strong><strong>वनप्रदेशे</strong><strong> </strong><strong>कश्चिन्मानुषः</strong><strong> </strong><strong>प्रतिगृह्यानेतव्य</strong><strong> </strong><strong>इति</strong><strong> / </strong><strong>ततो</strong><strong> </strong><strong>मयासादितो</strong><strong> </strong><strong>भवान्</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>पत्न्या</strong><strong> </strong><strong>चारित्र्यशालिन्या</strong><strong> </strong><strong>द्विपुत्रो</strong><strong> </strong><strong>मोक्षमिच्छसि</strong><strong> / </strong><strong>बलाबलं</strong><strong> </strong><strong>परिज्ञाय</strong><strong> </strong><strong>पुत्रमेकं</strong><strong> </strong><strong>विसर्जय</strong><strong> // </strong><strong>१२</strong><strong> //</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – asthi mE thathra bhavathI jananI / thayAhamAgnyapthaha / puthra / mamOpavAsanisargArTHam asmin vanapradhEshE kashchinmAnuSHaha prathigrhyAnEthavya ithi /  thathO mayAsAdhithO bhavAn /</em></p>
<p><em>pathnyA charithryashAlinyA dhviputhrO mOkSHamichCHasi /  balAbalam parignyAya puthramEkam visarjaya // 12 //</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – O you lowly demon, do you realize you’re addressing a man with wisdom and age?  Can I ever find liberation after giving away one of my sons, endowed with good qualities, to a wicked being like you?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>हं</strong><strong> </strong><strong>भो</strong><strong> </strong><strong>राक्षसापसद</strong><strong> / </strong><strong>किमहमब्राह्मणः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>ब्राह्मणः</strong><strong> </strong><strong>श्रुतवान्</strong><strong> </strong><strong>वृद्धः</strong><strong> </strong><strong>पुत्रं</strong><strong> </strong><strong>शीलगुणान्वितम्</strong><strong> / </strong><strong>पुरुषादस्य</strong><strong> </strong><strong>दत्त्वाहं</strong><strong> </strong><strong>कथं</strong><strong> </strong><strong>निर्वृतिमाप्नुयाम्</strong><strong> // </strong><strong>१३</strong><strong> //</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – ham bhO rAkSHasApasadha / kimahamabrAhmaNaha /</em></p>
<p><em>brAhmaNaha shruthavAn vrdhDHha puthram shIlaguNAnvitham /  puruSHAdhasya dhaththvAham kaTHam nirvrthimApnuyAm // 13 //</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – O great scholar, if you do not let go of one of your sons as I ask you to, then you and your family will perish in a moment.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः –</span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>यद्यार्थितो</strong><strong> </strong><strong>द्विजश्रेष्ठ</strong><strong> </strong><strong>पुत्रमेकं</strong><strong> </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>मुञ्चसि</strong><strong> / </strong><strong>सकुटुम्बः</strong><strong> </strong><strong>क्षणेनैव</strong><strong> </strong><strong>विनाशमुपयास्यसि</strong><strong> // </strong><strong>१४</strong><strong> //</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – yadhyArTHithO dhvijashrESHTa puthramEkam na munchasi /  sakutumbaha kSHaNEnaiva vinAshamupayAsyasi // 14 //</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – Hear my decision – Physically, I have done all that was required of me.  I’m worn out as a result.  So, I sacrifice my body to this fire, come in the form of a demon, to protect my sons.  I am doomed.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>एष</strong><strong> </strong><strong>एव</strong><strong> </strong><strong>मे</strong><strong> </strong><strong>निश्चयः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>कृतकृत्यं</strong><strong> </strong><strong>शरीरं</strong><strong> </strong><strong>मे</strong><strong> </strong><strong>परिणामेन</strong><strong> </strong><strong>जर्जरम्</strong><strong> / </strong><strong>राक्षसाग्नौ</strong><strong> </strong><strong>सुतापेक्षी</strong><strong> </strong><strong>होष्यामि</strong><strong> </strong><strong>विधिसंस्कृतम्</strong><strong> // </strong><strong>१५</strong><strong> //</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – ESHa Eva mE nishchayaha /</em></p>
<p><em>krthakrthyam sharIram mE pariNAmEna jarjaram /  rAkSHasAgnau suthApEkSHI hOSHyAmi viDHisamskrtham // 15 //</em></p>
<p><em> </em><strong>WIFE – My lord, tarry. A true wife lives only for her husband’s sake.  I have had a full life.  Now  I wish to protect you and the family by sacrificing my body.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">ब्राह्मणी – <strong>आर्य</strong><strong> </strong><strong>मा</strong><strong> </strong><strong>मैवम्</strong><strong> / </strong><strong>पतिमात्रधर्मिणी</strong><strong> </strong><strong>पतिव्रतेति</strong><strong> </strong><strong>नाम</strong><strong> / </strong><strong>गृहीतफलेनैतेन</strong><strong> </strong><strong>शरीरेणार्यं</strong><strong> </strong><strong>कुलं</strong><strong> </strong><strong>च</strong><strong> </strong><strong>रक्षितुम्</strong><strong> </strong><strong>इच्छामि</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>brAhmaNI – Arya mA maivam /  pathimAthraDHarmiNI pathivrathEthi nAma /  grhIthaphalEnaithEna sharIrENAryam kulam cha rakSHithum ichCHAmi /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – Lady, my mother does not wish for a woman.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>भवति</strong><strong> </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>स्त्रीजनोऽभिमतस्तत्रभवत्या</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – bhavathi na khalu sthrIjanObhimathasthathrabhavathyA /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – I shall go with you.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>अनुगमिष्यामि</strong><strong> </strong><strong>भवन्तम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – anugamiSHyAmi bhavantham /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – You’re just too old. Go away.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>आः</strong><strong> </strong><strong>वृद्धस्त्वमपसर</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha –AhA vrdhDHasthvamapasara /</em></p>
<p><strong>THE FIRST SON – Father, there’s something I’d like to say.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">प्रथमः – <strong>भोस्तात</strong><strong> / </strong><strong>ब्रवीमि</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>तावत्</strong><strong> </strong><strong>किञ्चित्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>praTHamaha –bhOsthAtha / bravImi khalu thAvath kinchith /</em></p>
<p><strong>THE OLD MAN – Come on, quick. What is it?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>ब्रूहि</strong><strong> </strong><strong>ब्रूहि</strong><strong> </strong><strong>शीघ्रम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha –brUhi brUhi shIghram /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE FIRST SON -  I wish to save your life by giving up mine.  In order to protect this family, you must sacrifice me.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">प्रथमः –</span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>मम</strong><strong> </strong><strong>प्राणैर्गुरुप्राणानिच्छामि</strong><strong> </strong><strong>परिरक्षितुम्</strong><strong> / </strong><strong>रक्षणार्थं</strong><strong> </strong><strong>कुलस्यास्य</strong><strong> </strong><strong>मोक्तुमर्हति</strong><strong> </strong><strong>मां</strong><strong> </strong><strong>भवान्</strong><strong> // </strong><strong>१६</strong><strong> //</strong></span></p>
<p><em>praTHamaha – mama prANaurguruprANAnichCHAmi parirakSHithum / rakSHaNArTHam kulasyAsya mOkthumarhathi mAm bhavAn // 16 //</em></p>
<p><em> </em><strong>THE SECOND SON – Oh, no.  The eldest is needed to serve both the family and the society.  And, he’s dear to my parents.  I offer to go instead, emulating the conduct of my elders. </strong></p>
<p><span style="color:#993300;">द्वितीयः – <strong>मा</strong><strong> </strong><strong>मैवम्</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>ज्यॆष्ठः</strong><strong> </strong><strong>श्रेष्ठः</strong><strong> </strong><strong>कुले</strong><strong> </strong><strong>लोके</strong><strong> </strong><strong>पितॄणां</strong><strong> </strong><strong>च</strong><strong> </strong><strong>सुसंप्रियः</strong><strong> / </strong><strong>ततोऽहमेव</strong><strong> </strong><strong>यास्यामि</strong><strong> </strong><strong>गुरुवृत्तिमनुस्मरन्</strong><strong> // </strong><strong>१७</strong><strong> //</strong></span></p>
<p><em>dhvithIyaha – mA maivam /</em></p>
<p><em>jyESHTaha shrESHTaha kulE lOkE pithRNAm cha susampriyaha / thathOhamEva yAsyAmi guruvrththimanusmaran // 17 //</em></p>
<p><em> </em><strong>THE THIRD SON – Brother, don’t do so.  Elder brothers are equivalent to parents, so say the devout.  It’s therefore my duty to protect the lives of my elders.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">तृतीयः – <strong>आर्यौ</strong><strong> </strong><strong>मा</strong><strong> </strong><strong>मैवम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>ज्येष्ठो</strong><strong> </strong><strong>भ्राता</strong><strong> </strong><strong>पितृसमः</strong><strong> </strong><strong>कथितो</strong><strong> </strong><strong>ब्रह्मवादिभिः</strong><strong> / </strong><strong>ततोऽहं</strong><strong> </strong><strong>कर्तुमस्म्यर्हो</strong><strong> </strong><strong>गुरूणां</strong><strong> </strong><strong>प्राणरक्षणम्</strong><strong> // </strong><strong>१८</strong><strong> //</strong></span></p>
<p><em>thrthIyaha – AryO mA maivam /</em></p>
<p><em>jyESHTO bhrAthA pithrsamaha kayithO brahmavAdhibhihi / thathOham karthrumasmyarhO guruNAm prANarakSHaNam // 18 //</em></p>
<p><em> </em><strong>THE FIRST SON – Brother, don’t say so.  When a father is in trouble, it’s the duty of the eldest son to look after him.  Hence, I’ll go to protect the lives of our parents.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">प्रथमः – <strong>वत्स</strong><strong> </strong><strong>मा</strong><strong> </strong><strong>मैवम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>आपदं</strong><strong> </strong><strong>हि</strong><strong> </strong><strong>पिताप्राप्तो</strong><strong> </strong><strong>ज्येष्ठपुत्रेण</strong><strong> </strong><strong>तार्यते</strong><strong> / </strong><strong>ततोऽहमेव</strong><strong> </strong><strong>यास्यामि</strong><strong> </strong><strong>गुरूणां</strong><strong> </strong><strong>प्राणरक्षणात्</strong><strong> // </strong><strong>१९</strong><strong> // </strong></span></p>
<p><em>praTHamaha – vathsa mA maivam /</em></p>
<p><em>Apadham hi pithAprApthO jyESHTaputhrENa thAryathE /  thathOhamEva yAsyAmi guruNAm prANarakSHaNAth // 19 //</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – My eldest son is very dear to me and I can’t let go of him.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>ज्येष्ठमिष्टतमं</strong><strong> </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>शक्नोमि</strong><strong> </strong><strong>परित्यक्तुम्</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>vrdhDhaha – jyESHTamiSHtathamam na shaknOmi parithyakthum /</em></p>
<p><em> </em><strong>WIFE – Just as you are fond of the eldest son, so am I fond of the youngest.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">ब्राह्मणी – <strong>यथार्यो</strong><strong> </strong><strong>ज्येष्ठमिच्छति</strong><strong> </strong><strong>तथाहम्</strong><strong> </strong><strong>अपि</strong><strong> </strong><strong>कनिष्ठमिच्छामि</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>brAhmaNI – yaTHAryO jyESHTamichCHathi thaTHAhamapi kaniSHTamichCHAmi /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE SECOND SON – If my own parents don’t love me, then who will want me?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">द्वितीयः – <strong>पित्रोरनिष्ठः</strong><strong> </strong><strong>कस्येदानीं</strong><strong> </strong><strong>प्रियः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>dhvithIyaha – pithrOraniSHTaha kasyEdhAnIm priyaha /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Well, I want you. So come on, quick!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>अहं</strong><strong> </strong><strong>प्रीतोऽस्मि</strong><strong> / </strong><strong>शीघ्रम्</strong><strong> </strong><strong>आगच्छ</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – aham prIthOsmi / shIghramAgachCHa /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE SECOND SON – I’m blessed indeed that I can save my elders’ lives by sacrificing my own.  Can love for one’s own body take precedence over one’s love for his people?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">द्वितीयः –</span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>धन्योऽस्मि</strong><strong> </strong><strong>यद्</strong><strong> </strong><strong>गुरुप्राणाः</strong><strong> </strong><strong>स्वैः</strong><strong> </strong><strong>प्राणैः</strong><strong> </strong><strong>परिरक्षिताः</strong><strong> / </strong><strong>बन्धुस्नेहाद्धि</strong><strong> </strong><strong>महतः</strong><strong> </strong><strong>कायस्नेहस्तु</strong><strong> </strong><strong>दुर्लभः</strong><strong> //</strong><strong>२०</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>dhvithIyaha – </em></p>
<p><em>DHanyOsmi yadh guruprANAha svaihi prANaihi parirakSHithAha / banDHusnEhAdhDHi mahathaha kAyasnEhasthu dhurlabhaha //20//</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Oh, how fond of his family is this young lad!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>अहो</strong><strong> </strong><strong>स्वजनवात्सल्यमस्य</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मणबटोः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – ahO svajanavAthsalyamasya brAhmaNabatOho /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE SECOND SON – Oh father, I bow down to you.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">द्वितीयः –<strong> </strong><strong>भोस्तात</strong><strong> / </strong><strong>अभिवादये</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>dhvithIyaha – bhOsthAtha / abhivAdhayE /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – Come to me, my son.  You’re giving up your own life to protect your elders’ lives. May paradise be yours!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>एह्येहि</strong><strong> </strong><strong>पुत्र</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>विनिमाय</strong><strong> </strong><strong>गुरुप्राणान्</strong><strong> </strong><strong>स्वैः</strong><strong> </strong><strong>प्राणैर्गुरुवत्सल</strong><strong> / </strong><strong>अकृतात्मदुरावापं</strong><strong> </strong><strong>ब्रह्मलोकमवाप्नुहि</strong><strong> //</strong><strong>२१</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – EhyEhi puthra / </em></p>
<p><em>vinimAya guruprANAn svaihi prANaihi guruvathsala / akrthAthma durAvApam brahmalOkamavApnuhi // 21 //</em></p>
<p><em> </em><strong>SECOND SON – I’m blessed.  Mother, I bow down to you.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">द्वितीयः – <strong>अनुगृहीतोऽस्मि</strong><strong> / </strong><strong>अम्ब</strong><strong> </strong><strong>अभिवादये</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>dvithIyaha – anugrhIthOsmi / amba abhivAdhayE /</em></p>
<p><strong>WIFE – May you live long!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">ब्राह्मणि – <strong>जात</strong><strong> </strong><strong>चिरञ्जीव</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>brAhmaNi – jAtha chiranjIva /</em></p>
<p><strong> </strong><strong>SECOND SON – I’m blessed.  Brother, I bow down to you.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">द्वितीयः – <strong>अनुगृहीतोऽस्मि</strong><strong> / </strong><strong>आर्य</strong><strong> </strong><strong>अभिवादये</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>dvithIyaha – anugrhIthOsmi / Arya abhivAdhayE /</em></p>
<p><strong> </strong><strong>FIRST SON – Come, come to me dear brother.  Embrace me as all good qualities have embraced you.  For all time to come, the earth will sing your praises.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">प्रथमः – <strong>एह्येहि</strong><strong> </strong><strong>वत्स</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>परिष्वजस्व</strong><strong> </strong><strong>गाढं</strong><strong> </strong><strong>मां</strong><strong> </strong><strong>परिष्वक्तः</strong><strong> </strong><strong>शुभैर्गुणैः</strong><strong> / </strong><strong>कीर्त्या</strong><strong> </strong><strong>तव</strong><strong> </strong><strong>परिष्वक्ता</strong><strong> </strong><strong>भविष्यति</strong><strong> </strong><strong>वसुन्धरा</strong><strong> //</strong><strong>२२</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>prathamaha – EhyEhi vathsa /  </em></p>
<p><em>pariSHvajasva gADam mAm pariSHvakthaha shubhairguNaihi / kIrthyA thava pariSHvakthA bhaviSHyathi vasunDHarA // 22 //</em></p>
<p><em> </em><strong>THE SECOND SON – I am blessed.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">द्वितीयः – <strong>अनुगृहीतोऽस्मि</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>dhvithIyaha – anugrhIthOsmi /</em></p>
<p><strong>THE THIRD SON – Brother, I bow down to you.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">तृतीयः – <strong>आर्य</strong><strong> </strong><strong>अभिवादये</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>thrthIyaha – Arya abhivAdhayE /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE SECOND SON – May all go well for you.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">द्वितीयः – <strong>स्वस्ति</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>dhvithIyaha – svasthi /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE THIRD SON – I am blessed.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">तृतीयः – <strong>अनुगृहीतोऽस्मि</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>thrthIyaha – anugrhIthOsmi /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE SECOND SON – Hey you ! Can I tell you something.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">द्वितीयः – <strong>भोः</strong><strong> </strong><strong>पुरुष</strong><strong> / </strong><strong>किञ्चिद्</strong><strong> </strong><strong>ब्रवीमि</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><strong> </strong><em>dhvithIyaha – bhOho puruSHa / kinchidh bravImi /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Quick, tell me.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>ब्रूहि</strong><strong> </strong><strong>ब्रूहि</strong><strong> </strong><strong>शीघ्रम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – brUhi brUhi shIghram /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE SECOND SON – Nearby, I think I see a water body. Before I die, I wish to quench my thirst there.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">द्वितीयः – <strong>एतस्मिन्</strong><strong> </strong><strong>वनान्तरे</strong><strong> </strong><strong>जलाशय</strong><strong> </strong><strong>इव</strong><strong> </strong><strong>दृश्यते</strong><strong> / </strong><strong>तत्र</strong><strong> </strong><strong>मे</strong><strong> </strong><strong>प्रकल्पितपरलोकस्य</strong><strong> </strong><strong>पिपासाप्रतीकारं</strong><strong> </strong><strong>किरिष्यामि</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>dhvithIyaha – Ethasmin vanAnthare jalAshaya iva dhrshyathE / thathra mE prakalpithaparalOkasya pipAsAprathIkAram kariSHyAmi /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – Oh you, who are so determined, go quench your thirst.  But come back soon as it is getting late for my mother’s supper.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>दृढव्यवसायिन्</strong><strong> / </strong><strong>गम्यताम्</strong><strong> / </strong><strong>अतिक्रामति</strong><strong> </strong><strong>मातुराहारकालः</strong><strong> / </strong><strong>शीघ्रमागच्छ</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – dhrDavyavasAyin / gamyathAm / athikrAmathi mAthurAhArakAlaha / shIghramAgachCHa /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE SECOND SON – Oh father, I’ll take leave.</strong></p>
<p><strong>(Exit second son)</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">द्वितीयः – <strong>भोस्तात</strong><strong> </strong><strong>एष</strong><strong> </strong><strong>गच्छामि</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(</strong><strong>निष्क्रान्तः</strong><strong>)</strong></span></p>
<p><em>dhvithIyaha – bhOsthAtha ESHa gachCHAmi /</em></p>
<p><em>(niSHkrAnthaha)</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – Alas! We’ve been robbed! We’ve been cheated!</strong></p>
<p><strong>This family of mine, which was like a beautiful mountain with three peaks, has lost its middle peak.  This is causing me great agony.</strong></p>
<p><strong>Oh my son, have I lost you forever?</strong></p>
<p><strong>You had such a beautiful form, befitting your youth; you never swerved from the right path; your mind was forever seeking knowledge.  How is it possible for you to perish, like a flowering tree torn down by the king of elephants.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>हा</strong><strong> </strong><strong>हा</strong><strong> </strong><strong>परिमुषिताः</strong><strong> </strong><strong>स्मो</strong><strong> </strong><strong>भोः</strong><strong> / </strong><strong>परिमुषिताः</strong><strong> </strong><strong>स्मः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>यस्त्रिशृङ्गो</strong><strong> </strong><strong>मम</strong><strong> </strong><strong>त्वासीन्</strong><strong> </strong><strong>मनोज्ञो</strong><strong> </strong><strong>वंशपर्वतः</strong><strong> / </strong><strong>स</strong><strong> </strong><strong>मध्यशृङ्गभङ्गेन</strong><strong> </strong><strong>मनस्तपति</strong><strong> </strong><strong>मे</strong><strong> </strong><strong>भृशम्</strong><strong> //</strong><strong>२३</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>हा</strong><strong> </strong><strong>पुत्रक</strong><strong> / </strong><strong>कथं</strong><strong> </strong><strong>गत</strong><strong> </strong><strong>एव</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>तरुणतानुरूपकान्ते</strong><strong> </strong><strong>नियमपराध्ययनप्रसक्तबुद्धे</strong><strong> / </strong><strong>कथमिव</strong><strong> </strong><strong>गजराजदन्तभग्नस्तरुरिव</strong><strong> </strong><strong>यास्यसि</strong><strong> </strong><strong>पुष्पितो</strong><strong> </strong><strong>विनाशम्</strong><strong> //</strong><strong>२४</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – hA hA parimuSHithAha smO bhOho / parimuSHithAha smaha / </em></p>
<p><em> yasthrishrngO mama thvAsIn manOgnyO vamshaparvathaha / sa maDHyashrngabhangEna manasthapathi mE bhrsham //23 //</em></p>
<p><em>hA puthraka / katham gatha Eva /</em></p>
<p><em>tharuNathAnurUpakAnthE niyamaparADHyayanaprasakthabudhDHE / kaTHamiva gajarAjadhanthabhagnastharuriva yAsyasi puSHpithO vinAsham // 24 //</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – Oh, the boy is taking too long!  My mother’s supper is getting delayed!  What shall I do?  All right, I know!  Oh brahmin, call your son.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>चिरायते</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मणबटुः</strong><strong> / </strong><strong>अतिक्रामति</strong><strong> </strong><strong>मातुराहारकालः</strong><strong> / </strong><strong>किं</strong><strong> </strong><strong>नु</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>करिष्ये</strong><strong> / </strong><strong>भवतु</strong><strong> </strong><strong>दृष्टम्</strong><strong> / </strong><strong>भो</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मण</strong><strong> / </strong><strong>आहूयतां</strong><strong> </strong><strong>तव</strong><strong> </strong><strong>पुत्रः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – chirAyathE khalu brAhmaNabatuhu /  athikrAmathi mAthurAhArakAlaha /  kim nu khalu kariSHyE /  bhavathu dhrSHtam /  bhO brAhmaNa /  AhUyathAm thava puthraha /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – Ah, your words are fiendish indeed!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>आः</strong><strong> </strong><strong>अतिराक्षसं</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>ते</strong><strong> </strong><strong>वचनम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – Aha athirAkshasam khalu thE vachanam /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Have I enraged you?  Forgive me, forgive me!  After all, it is in my nature [to be demoniac].  Now, what is your son called?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>कथं</strong><strong> </strong><strong>रुष्यति</strong><strong> / </strong><strong>मर्षयतु</strong><strong> </strong><strong>भवान्</strong><strong> </strong><strong>मर्षयतु</strong><strong> /</strong><strong>अयं</strong><strong> </strong><strong>मे</strong><strong> </strong><strong>प्रकृतिदोषः</strong><strong> / </strong><strong>अथ</strong><strong> </strong><strong>किंनामा</strong><strong> </strong><strong>तव</strong><strong> </strong><strong>पुत्रः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – kaTHam ruSHyathi / marSHayathu bhavAn marSHayathu /  ayam mE prakrthidhOSHaha /  aTHa kinnAmA thava puthraha /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – I can’t bear to hear your words!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>एतदपि</strong><strong> </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>शक्यं</strong><strong> </strong><strong>श्रोतुम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – Ethadhapi na shakyam shrOthum /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – All right, hey boy, what is your brother’s name?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>युक्तं</strong><strong> </strong><strong>भोः</strong> <strong>/ </strong><strong>ब्राह्मणकुमार</strong><strong> </strong><strong>किंनामा</strong><strong> </strong><strong>ते</strong><strong> </strong><strong>भ्राता</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – yuktham bhOho /  brAhmaNakumAra kimnAmA thE bhrAthA /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE FIRST SON – Tapasvi Madhyama is his name.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">प्रथमः – <strong>तपस्वी</strong><strong> </strong><strong>मध्यमः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>praTHamaha – thapasvI maDHyamaha /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – Madhyama is such an apt name [for he is the middle one, or ‘madhyama’].  I’ll call him myself.  Oh Madhyama! Madhyama! Come here, quick!</strong></p>
<p><strong>[Enter Bhimasena]</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः –<strong> </strong><strong>मध्यम</strong><strong> </strong><strong>इति</strong><strong> </strong><strong>सदृशमस्य</strong><strong> / </strong><strong>अहमेवाह्वयामि</strong><strong> / </strong><strong>भो</strong><strong> </strong><strong>मध्यम</strong><strong> / </strong><strong>मध्यम</strong><strong> / </strong><strong>शीघ्रमागच्छ</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(</strong><strong>ततः</strong><strong> </strong><strong>प्रविशति</strong><strong> </strong><strong>भीमसेनः</strong><strong> )</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – maDHyama ithi sadhrshamasya /  ahamEvAhvayAmi / bhO maDHyama / maDHyama /  shIghramAgachCHa /</em></p>
<p><em>[thathaha pravishathi bhImasEnaha]</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – Whose voice was that? Shrill and clear like a hundred birds calling at the same time!  Carrying through the dense vegetation of this forest full of lurking dangers!  It makes me anxious as it resembles Arjuna’s voice</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>कस्यायं</strong><strong> </strong><strong>स्वरः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>खगशतविरुते</strong><strong> </strong><strong>विरौति</strong><strong> </strong><strong>तारं</strong><strong> </strong><strong>द्रुमगहने</strong><strong> </strong><strong>दृढसङ्कटे</strong><strong> </strong><strong>वनेऽस्मिन्</strong><strong> / </strong><strong>जनयति</strong><strong> </strong><strong>च</strong><strong> </strong><strong>मनोज्वरं</strong><strong> </strong><strong>स्वरोऽयम्</strong><strong> </strong><strong>बहुसदृशो</strong><strong> </strong><strong>हि</strong><strong> </strong><strong>धनञ्जयस्वरस्य</strong><strong> //</strong><strong>२५</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – kasyAyam svaraha /  </em></p>
<p><em>khagashathaviruthE virauthi thAram dhrumagahanE dhrDasankatE vanEsmin /  janayathi cha manOjvaram svarOyam bahusadhrshO hi DHananjayasvarasya //25 //</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – The lad is taking too long!  It’s getting late for my mother’s supper!  What shall I do?  All right, I know.  I’ll call louder still.  Oh Madhyama, come soon!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>चिरायते</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मणबटुः</strong><strong> / </strong><strong>अतिक्रामति</strong><strong> </strong><strong>मातुराहारकालः</strong><strong> / </strong><strong>किं</strong><strong> </strong><strong>नु</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>करिष्ये</strong><strong> / </strong><strong>भवतु</strong><strong> </strong><strong>दृष्टम्</strong><strong> / </strong><strong>उच्चैः</strong><strong> </strong><strong>शब्दापयामि</strong><strong> / </strong><strong>भो</strong><strong> </strong><strong>मध्यम</strong><strong> </strong><strong>शीघ्रमागच्छ</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – chirAyathE khalu braHmaNabatuhu /  athikrAmathi mAthurAhArakAlaha /  kim nu khalu kariSHyE /  bhavathu dhrSHtam /  uchchaihi shabdhApayAmi /  bhO maDHyama shIghramAgachCHa /</em></p>
<p><strong>BHIMA – Hey, who in this forest is calling me Madhyama, disrupting my exercise?  Well, let me find out.</strong></p>
<p><strong>[Walks around the stage, finds Ghatothkacha, and says, with wonder]</strong></p>
<p><strong>What a magnificent personality!  His mouth and teeth are like a lion’s; his eyes are wine-red and his voice is deep and majestic.  His eyebrows are rust-coloured, his nose is like the beak of an eagle.  His jowl is like that of the king of elephant’s, his hair is gleaming and flying in all directions.  His stomach is rounded and his chest is as hard as diamond. His arms are long, like a male elephant’s trunk.  Clearly, he’s the son of a demoness and an extremely strong warrior.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>भोः</strong><strong> / </strong><strong>को</strong><strong> </strong><strong>नु</strong><strong> </strong><strong>खल्वेतस्मिन्</strong><strong> </strong><strong>वनान्तरे</strong><strong> </strong><strong>मम</strong><strong> </strong><strong>व्यायामविघ्नमुत्पाद्य</strong><strong> </strong><strong>मध्यम</strong><strong> </strong><strong>इति</strong><strong> </strong><strong>मां</strong><strong> </strong><strong>शब्दापयति</strong><strong> / </strong><strong>भवतु</strong><strong> </strong><strong>पश्यामस्तावत्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(</strong><strong>परिक्रम्यावलोक्य</strong><strong> </strong><strong>सविस्मयम्</strong><strong> /)</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>अहो</strong><strong> </strong><strong>दर्शनीयो</strong><strong> </strong><strong>अयं</strong><strong> </strong><strong>पुरुषः</strong><strong> / </strong><strong>अयं</strong><strong> </strong><strong>हि</strong><strong> </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>सिंहास्यः</strong><strong> </strong><strong>सिंहदंष्ट्रो</strong><strong> </strong><strong>मधुनिभनयनः</strong><strong> </strong><strong>स्निग्धगम्भीरकण्ठो</strong><strong> </strong><strong>बभ्रुभ्रूः</strong><strong> </strong><strong>श्येननासो</strong><strong> </strong><strong>द्विरदपतिहनुर्दीप्तविश्लिश्टकेशो</strong><strong> / </strong><strong>व्यूढोरा</strong><strong> </strong><strong>वज्रमध्यो</strong><strong> </strong><strong>गजवृषभपतिर्लंबपीनांसबाहुः</strong><strong> </strong><strong>सुव्यक्तं</strong><strong> </strong><strong>राक्षसीजो</strong><strong> </strong><strong>विपुलबलयुतो</strong><strong> </strong><strong>लोकवीरस्य</strong><strong> </strong><strong>पुत्रः</strong><strong> //</strong><strong>२६</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – bhOho / kO nu khalvEthasmin vanAntharE mama vyAyAmavighnamuthpAdhya maDHyama ithi mAm shabdhApayathi / bhavathu pashyAmasthAvath /</em></p>
<p><em>[parikramyAvalOkya savismayam]</em></p>
<p><em>ahO dharshanIyO ayam puruSHaha / ayam hi</em></p>
<p><em>simhAsyaha simhadhamSHtrO maDHunibhanayanaha snigDHgambhIrakaNTO babhrubhrUhu syEnanAsO dhviradhapathihanudhIpthavishlishtakEshO /  vyUDOrA vajramaDHyO gajavrSHabhapathirlambapInAmsabAhuhu suvyaktham rAkSHasIjO vipulabalayuthO lOkavIrasya puthraha // 26 //</em></p>
<p><strong> </strong><strong>GHATOTHKACHA – The brahmin boy is taking a long time!  Let me shout to him ….. OH, MADHYAMA!  COME BACK.  QUICK!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>चिरायते</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मणबटुः</strong><strong> / </strong><strong>उच्चैः</strong><strong> </strong><strong>शब्दापयामि</strong><strong> / </strong><strong>भो</strong><strong> </strong><strong>भो</strong><strong> </strong><strong>मध्यम</strong><strong> </strong><strong>शीघ्रमागच्छ</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – chirAyathE khalu brAhmaNabatuhu / uchchaihi shabdhApayAmi /  bhO bhO maDHyama shIghraAmAgachCHa /</em></p>
<p><strong> </strong><strong>BHIMA – Here I am! </strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>भो</strong><strong> </strong><strong>प्राप्तोऽस्मि</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – bhO prApthOsmi /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – He isn’t the brahmin boy … What compelling looks! He has the form of a lion, his arms are as long as a golden palm.  With his beautiful eyes like the petals of a full blown lotus, he appears like Vishnu, sitting astride Garuda whose wings caress his arms.  My eyes are irresistibly drawn to him.  I feel as if a near one has come.  Oh, Madhyama!  It’s YOU whom I’m calling.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>न</strong><strong> </strong><strong>खल्वयं</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मणबटुः</strong><strong> / </strong><strong>अहो</strong><strong> </strong><strong>दर्शनीयोऽयं</strong><strong> </strong><strong>पुरुषः</strong><strong> / </strong><strong>य</strong><strong> </strong><strong>एषः</strong><strong> </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>सिंहाकृतिः</strong><strong> </strong><strong>कनकतालसमानबाहुः</strong><strong> </strong><strong>मध्ये</strong><strong> </strong><strong>तनुर्गरुडपक्षविलिप्त</strong><strong> </strong><strong>पक्षः</strong><strong> / </strong><strong>विष्णुर्भवेद्विकसिताम्बुजपत्र</strong><strong>- </strong><strong>नेत्रो</strong><strong> </strong><strong>नेत्रे</strong><strong> </strong><strong>ममाहरति</strong><strong> </strong><strong>बन्धुरिवागतोऽयम्</strong><strong> //</strong><strong>२७</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>भो</strong><strong> </strong><strong>मध्यम</strong><strong> / </strong><strong>त्वां</strong><strong> </strong><strong>खल्वहं</strong><strong> </strong><strong>शब्दापयामि</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha -  na khalvayam brAhmaNabatuhu /  ahO dharshanIyam puruSHaha / ya ESHaha </em></p>
<p><em>simhAkrthihi kanakathAlasamAnabAhuhu maDHyE thanurgarudapakSHaviliptha pakSHaha /  viSHNurbhavEhidhvikasithAmbujapathranEthrO nEthrE mamAharathi banDHurivAgathOyam // 27 //</em></p>
<p><em>bhO maDHyama /  thvAm khalvaham shabdhApayAmi /</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – That’s why I’m here!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>अतः</strong><strong> </strong><strong>खल्वहं</strong><strong> </strong><strong>प्राप्तः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – athaha khalvaham prApthaha /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – What!  Are you too Madhyama?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>किं</strong><strong> </strong><strong>भवानपि</strong><strong> </strong><strong>मध्यमः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – kim bhavAnapi maDHyamaha /</em></p>
<p><strong>BHIMA – Of course! I’m impartial – I don’t differentiate between the poor and the rich.  I belong to the middle caste.  Even among my brothers, I’m the middle one. <em>[Note: Madhyama, in Sanskrit, means ‘impartial’, ‘kshatriya’ caste as well as ‘middle’.  The word also has many other meanings.] </em></strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>न</strong><strong> </strong><strong>तावदपरः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>मध्यमोऽहमवद्यानामुत्सिक्तानां</strong><strong> </strong><strong>च</strong><strong> </strong><strong>मध्यमः</strong><strong> / </strong><strong>मध्यमोऽहं</strong><strong> </strong><strong>क्षितौ</strong><strong> </strong><strong>भद्र</strong><strong> </strong><strong>भ्रातॄणामपि</strong><strong> </strong><strong>मध्यमः</strong><strong> //</strong><strong>२८</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – na thAvadhaparaha / </em></p>
<p><em>maDHyamOhamavadhyAnAmuthsikthAnAm cha maDHyamaha /  maDHyamOham kSHithau bhadhra bhrAthRNAmapi maDHyamaha // 28 //</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Oh, I see!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>भवितव्यम्</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – bhavithavyam /</em></p>
<p><strong>BHIMA – I’m like fire, the third of the five elements; I’m the middle one among princes. When people are in fear I get involved – So you see, I’m in the middle of everything!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>अपि</strong><strong> </strong><strong>च</strong><strong> </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>मध्यमः</strong><strong> </strong><strong>पञ्चभूतानां</strong><strong> </strong><strong>पार्थिवानां</strong><strong> </strong><strong>च</strong><strong> </strong><strong>मध्यमः</strong><strong> / </strong><strong>भये</strong><strong> </strong><strong>च</strong><strong> </strong><strong>मध्यमो</strong><strong> </strong><strong>लोके</strong><strong> </strong><strong>सर्वकार्येषु</strong><strong> </strong><strong>मध्यमः</strong><strong> //</strong><strong>२९</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – api cha </em></p>
<p><em>maDHyamaha panchabhIthAnAm pArTHivAnA cha maDHyamO lOkE sarvakAryESHu maDHyamaha // 29 //</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – If he says he is Madhyama, then he must be the middle one among the Pandavas [Bhima].  He has come here to protect us from the audacity of Death.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः –</span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>मध्यमस्त्विति</strong><strong> </strong><strong>संप्रोक्ते</strong><strong> </strong><strong>नूनं</strong><strong> </strong><strong>पाण्डवमध्यमः</strong><strong> / </strong><strong>अस्मान्</strong><strong> </strong><strong>मोक्तुमिहायातो</strong><strong> </strong><strong>दर्पान्मृत्योरिवोत्थितः</strong><strong> //</strong><strong>३०</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – </em></p>
<p><em>maDHyamasthvithi samprOkthE nUnam pANdavamaDHyamaha / asmAn mOkthumihAyAthO dharpAnmrthyOrivOthTHithaha // 30 //</em></p>
<p><em> </em><strong>[Enter, the second son]</strong></p>
<p><strong>THE SECOND SON – From this lake full of lotuses, the likes of which cannot be found even in heaven, I took some water in a lotus leaf and quenched my thirst.  <em>[Approaching Ghatothkacha] </em>Here I am, Sir!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(</strong><strong>प्रविश्य</strong><strong>)</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;">मध्यमः<strong> – </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>अस्यामाचम्य</strong><strong> </strong><strong>पद्मिन्यां</strong><strong> </strong><strong>परलोकेषु</strong><strong> </strong><strong>दुर्लभम्</strong><strong> / </strong><strong>आत्मनैवात्मनो</strong><strong> </strong><strong>दत्तं</strong><strong> </strong><strong>पद्मपत्रोज्ज्वलं</strong><strong> </strong><strong>जलम्</strong><strong> //</strong><strong>३१</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(</strong><strong>उपगम्य</strong><strong> / ) </strong><strong>भोः</strong><strong> </strong><strong>पुरुष</strong><strong> / </strong><strong>प्राप्तोऽस्मि</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>[pravishya] </em></p>
<p><em>Madhyamaha – asyAmAchamya padhminyAm paralOkESHu dhurlabham /  AthmanaivAthmanO dhaththam padhmapathrOjjvalam jalam // 31 //</em></p>
<p><em>[upagamya] bhOhO puruSHa / prApthOsmi /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Oh, here you are Madhyama! Come this way.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>भवानिदानीं</strong><strong> </strong><strong>खल्वसि</strong><strong> </strong><strong>मध्यमः</strong><strong> / </strong><strong>मध्यम</strong><strong> / </strong><strong>इत</strong><strong> </strong><strong>इतः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – bhavAnidhAnIm khalvasi maDHyamaha / maDHyama / itha ithaha /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – <em>[Approaching Bhima]  </em>O Madhyama! Protect this brahmin family.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>(</strong><strong>भीमसेनमुपगम्य</strong><strong> / ) </strong><strong>भो</strong><strong> </strong><strong>मध्यम</strong><strong> / </strong><strong>परित्रायस्व</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मणकुलम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – [bhImasEnamupagamya] bhO maDHyama / parithrAyasva brAhmaNakulam /</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – Fear not, fear not.  I, Madhyama, bow down to you.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>न</strong><strong> </strong><strong>भेतव्यं</strong><strong> </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>भेतव्यम्</strong><strong> / </strong><strong>मध्यमोऽहमभिवादये</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – na bhEthavyam na bhEthavyam / maDHyamOhamabhivAdhayE /</em></p>
<p><strong>THE OLD MAN – May you live long, like the Wind.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>वायुरिव</strong><strong> </strong><strong>दीर्घायुर्भव</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – vAyuriva dhIrghAyurbhava /</em></p>
<p><strong>BHIMA – I’m blessed.  Of what are you scared?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>अनुगृहीतोऽस्मि</strong><strong> / </strong><strong>कुतो</strong><strong> </strong><strong>भयमार्यस्य</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – anugrhIthOsmi / kuthO bhayamAryasya /</em></p>
<p><strong>THE OLD MAN – Listen!  I live in a village called Yupa, in the kingdom of the Kurus, which used to be ruled by king Yudhishthira.  I belong to the Matarasa gothra and am a brahmin who performs the religious observances laid down in the Kalpa Shakha.  My name is Keshavadasa.  In the North, in a village called Udhyamaka, I have an uncle named Yagnyabandhu who belongs to the Kaishika gothra.  I’m going there with my family for his son’s <em>upanayana.</em> </strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>श्रूयताम्</strong><strong> / </strong><strong>अहं</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>कुरुराजेन</strong><strong> </strong><strong>युधिष्ठिरेणाधिष्ठितपूर्वे</strong><strong> </strong><strong>कुरुजाङ्गले</strong><strong> </strong><strong>यूपग्रामवास्तव्यो</strong><strong> </strong><strong>माठरसगोत्रश्च</strong><strong> </strong><strong>कल्पशाखाध्वर्युः</strong><strong> </strong><strong>केशवदासो</strong><strong> </strong><strong>नाम</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मणः</strong><strong> / </strong><strong>तस्य</strong><strong> </strong><strong>ममोत्तरस्यां</strong><strong> </strong><strong>दिशि</strong><strong> </strong><strong>उद्यामकग्रामवासी</strong><strong> </strong><strong>मातुलः</strong><strong> </strong><strong>कैशिकसगोत्रो</strong><strong> </strong><strong>यज्ञबन्धुर्नामास्ति</strong><strong> / </strong><strong>तस्य</strong><strong> </strong><strong>पुत्रोपनयनार्थं</strong><strong> </strong><strong>सकलत्रोऽस्मि</strong><strong> </strong><strong>प्रस्थितः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – shrUyathAm / aham khalu kururAjEna yuDHiSHTirENADHiSHTIthapUrvE kurujAngalE yUpagrAmavAsthavyO mATarasagOthrashcha kalpashAkhADHvaryuhu kEshavadhAsO nAma brAhmaNaha / thasya mamOththarasyAm dhishi udhyAmakagrAmavAsI mAthulaha kaishikasagOthrO yagnyabanDHurnAmAsthi / thasya puthrOpanayanArTHam sakalathrOsmi prasTHithaha /</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – So, you met with misfortune enroute.  What happened then?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>अरिष्टोऽस्तु</strong><strong> </strong><strong>पन्थाः</strong><strong> / </strong><strong>ततस्ततः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – ariSHtOsthu panTHAha / thathasthathaha /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – Then, this demon, who resembles a cloud heavy with water, who has eyes like lotus petals and who has the gait of a lion confronted us who had not a care in the world.  He wants to kill me, my  children and wife!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>ततो</strong><strong> </strong><strong>ममेष</strong><strong> </strong><strong>हि</strong><strong> –</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>सजलजलदगात्रः</strong><strong> </strong><strong>पद्मपत्रायताक्षो</strong><strong> </strong><strong>मृगपतिगतिलीलो</strong><strong> </strong><strong>राक्षसः</strong><strong> </strong><strong>प्रोग्रदंष्ट्रः</strong><strong> / </strong><strong>जगति</strong><strong> </strong><strong>विगतशङ्कस्त्वद्विधानां</strong><strong> </strong><strong>समक्षं</strong><strong> </strong><strong>ससुतपरिजनं</strong><strong> </strong><strong>भो</strong><strong> </strong><strong>हन्तुकामोऽभ्युपैति</strong><strong> //</strong><strong>३२</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>vrudhDHaha – thathO mamESHa hi –</em></p>
<p><em>sajalajaladhagAthraha padhmapathrAyathAkSHO mrgapathigathilIlO rAkSHasaha prOgradhamSHtraha / jagathi vigathashankasthvadhviDHAnAm samakSHam sasuthaparijanam bhO hanthukAmObhyupaithi // 32 //</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – I see!  So, this person has prevented you from proceeding!  All right, I’ll deal with him!  Hey, you!  Stop, stop!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>एवम्</strong><strong> / </strong><strong>अनेन</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मणजनस्य</strong><strong> </strong><strong>मार्गविघ्नः</strong><strong> </strong><strong>कृतः</strong><strong> / </strong><strong>भवतु</strong><strong> </strong><strong>निग्रहिष्यामि</strong><strong> </strong><strong>तावदेनम्</strong><strong> / </strong><strong>भॊ</strong><strong> </strong><strong>पुरुष</strong><strong> / </strong><strong>तिष्ठ</strong><strong> </strong><strong>तिष्ठ</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>bhImaha – Evam / anEna brAhmaNajanasya mArgavighnaha krthaha / bhavathu nigrahiSHyAmi thAvadhEnam / bhO puruSHa / thiSHTa thiSHTa /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Here I am, waiting!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>एष</strong><strong> </strong><strong>स्थितोऽस्मि</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – ESHa sTHithOsmi /</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – Why are you troubling the brahmins? Surrounded by his sons, like the stars, with his wife like a halo around him the moon-like old man was passing by and you have come like Rahu to hinder his passage.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>किमर्थं</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मणजनमपराध्यसि</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>पुत्रनक्षत्रकीर्णस्य</strong><strong> </strong><strong>पत्नीकान्तप्रभस्य</strong><strong> </strong><strong>च</strong><strong> / </strong><strong>वृद्धस्य</strong><strong> </strong><strong>विप्रचन्द्रस्य</strong><strong> </strong><strong>भवान्</strong><strong> </strong><strong>राहुरिवोत्थितः</strong><strong> //</strong><strong>३३</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – kimarTHam brAhmaNajanamaparADHyasi puthranakSHathrakIrNasya pathnIkAnthaprabhasya cha / vrdhDHasya viprachandrasya bhavAn rAhurivOthTHithaha // 33 //</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Indeed!  I’m Rahu personified!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>अथ</strong><strong> </strong><strong>किम्</strong><strong> / </strong><strong>राहुरेव</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – aTHa kim / rAhurEva /</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – Hey! This person is one who has withdrawn from worldly matters.  So much so even his wrongdoings are to be pardoned!  Let this best among brahmins go, untroubled, with his wife and children.   </strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>आः</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>निवृत्तव्यवहारोऽयं</strong><strong> </strong><strong>सदारस्तनयैः</strong><strong> </strong><strong>सह</strong><strong> / </strong><strong>सर्वापराधेऽवध्यत्वान्</strong><strong> </strong><strong>मुच्यतां</strong><strong> </strong><strong>द्विजसत्तमः</strong><strong> //</strong><strong>३४</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – Aha /  </em></p>
<p><em>nivrththavyavahArOyam sadhArasthanayaihi saha /  sarvAparADHEvaEHyathvAn muchyathAm dhvijasaththamaha // 34 //</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Shan’t let them go.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>न</strong><strong> </strong><strong>मुच्यते</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – na muchyathE /</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA  – [To himself]<em> </em> Whose son can this be!  He, who has stolen the qualities of all my brothers;  his boyish hauteur reminiscent of Abhimanyu;  who can this be? [Aloud]  Hey! Let them go.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>(</strong><strong>आत्मगतम्</strong><strong> ) </strong><strong>भॊः</strong><strong> </strong><strong>कस्य</strong><strong> </strong><strong>पुत्रेणानेन</strong><strong> </strong><strong>भवितव्यम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>भ्रातॄणां</strong><strong> </strong><strong>मम</strong><strong> </strong><strong>सर्वेषां</strong><strong> </strong><strong>कोऽयं</strong><strong> </strong><strong>भो</strong><strong> </strong><strong>गुणतस्करः</strong><strong> / </strong><strong>दृष्ट्वैतद्बालशौण्डीर्यं</strong><strong> </strong><strong>सौभद्रस्य</strong><strong> </strong><strong>स्मराम्यहम्</strong><strong> //</strong><strong>३५</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(</strong><strong>प्रकाशम्</strong><strong> )</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>भोः</strong><strong> </strong><strong>पुरुष</strong><strong> </strong><strong>मुच्यताम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – [Athmagatham] bhOho kasya puthrENAnEna bhavithavyam /  </em></p>
<p><em>brAthRNAm mama sarvESHAm kOyam bhO guNathaskaraha / dhrSHtvaithadhbAlashauNdIryam saubhadhrasya smarAmyaham // 35 //</em></p>
<p><em>[prakAsham]</em></p>
<p><em>bhOho puruSHa muchyathAm /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – I shan’t!  Even if my own father orders me to let them go, I shan’t.  They’ve been captured in obedience to my mother’s orders.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong> </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>मुच्यते</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>मुच्यतामिति</strong><strong> </strong><strong>विस्रब्धं</strong><strong> </strong><strong>ब्रवीति</strong><strong> </strong><strong>यदि</strong><strong> </strong><strong>मे</strong><strong> </strong><strong>पिता</strong><strong> / </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>मुच्यते</strong><strong> </strong><strong>तथा</strong><strong> </strong><strong>ह्येष</strong><strong> </strong><strong>गृहीतो</strong><strong> </strong><strong>मातुराज्ञया</strong><strong> //</strong><strong>३६</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – na muchyathE/</em></p>
<p><em>muchyathamithi visrabDHam bravIthi yadhi mE pithA / na muchyathE thaTHA hyESHa grhIthO mAthurAgnyayA //36 //</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – [To himself] How is it that he says it is his mother’s orders? This hermit seems to be serving his elders!  A mother is indeed the God of all human beings and Gods themselves.  We have done so much in our lives only by listening to our mother. [Aloud] Hey! I need to ask you something!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>(</strong><strong>आत्मगतम्</strong><strong> ) </strong><strong>कथं</strong><strong> </strong><strong>मातुराज्ञेति</strong><strong> / </strong><strong>अहो</strong><strong> </strong><strong>गुरुशुश्रूषुः</strong><strong> </strong><strong>खल्वयं</strong><strong> </strong><strong>तपस्वी</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>माता</strong><strong> </strong><strong>किल</strong><strong> </strong><strong>मनुष्याणां</strong><strong> </strong><strong>दैवतानां</strong><strong> </strong><strong>च</strong><strong> </strong><strong>दैवतम्</strong><strong> / </strong><strong>मातुराज्ञां</strong><strong> </strong><strong>पुरस्कृत्य</strong><strong> </strong><strong>वयमेतां</strong><strong> </strong><strong>दशां</strong><strong> </strong><strong>गताः</strong><strong> //</strong><strong>३७</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(</strong><strong>प्राकाशम्</strong><strong>) </strong><strong>भोः</strong><strong> </strong><strong>पुरुष</strong><strong> </strong><strong>प्रष्टव्यं</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>तावदस्ति</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – [Athmagatham] kaTHam mAthurAgnyEthi /  ahO gurushushrUSHuhu khalvayam thapasvI / </em></p>
<p><em>mAthA kila manuSHYANAm dhaivathAnAm cha dhaivatham /  mAthurAgnyAm puraskrthya vayamEthAm dhashAm gathAha // 37 //</em></p>
<p><em>[prakAsham] bhOho puruSHa praSHtavyam khalu thAvadhasthi /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Tell me quickly.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>ब्रूहि</strong><strong> </strong><strong>ब्रूहि</strong><strong> </strong><strong>शीघ्रम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – brUhi brUhi shIghram /</em></p>
<p><strong>BHIMA – What is your mother’s name?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>का</strong><strong> </strong><strong>नाम</strong><strong> </strong><strong>भवतो</strong><strong> </strong><strong>माता</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – kA nAma bhavathO mAthA/</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – Hear ye! She is Hidimba, the demoness who has for her husband the light of the Kuru dynasty, the great Pandava, just as the sky has the full moon.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>श्रूयताम्</strong><strong> / </strong><strong>हिडिम्बा</strong><strong> </strong><strong>नाम</strong><strong> </strong><strong>राक्षसी</strong><strong> </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>कौरव्यकुलदीपेन</strong><strong> </strong><strong>पाण्डवेन</strong><strong> </strong><strong>महात्मना</strong><strong> / </strong><strong>सनाथा</strong><strong> </strong><strong>या</strong><strong> </strong><strong>महाभागा</strong><strong> </strong><strong>पूर्णेन</strong><strong> </strong><strong>द्यौरिवेन्दुना</strong><strong> //</strong><strong>३८</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – shrUyathAm / hidimbA nAma rAkshasI </em></p>
<p><em>kauravyakuladhIpEna pANdavEna mahAthmanA / sanATHA yA mahAbhAgA pUrNEna dhyaurivEndhunA // 38 //</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – [Happily to himself]<em> </em>Oh! So, he is Hidimba’s son! No wonder he’s so proud! In form, character and strength he has taken after his parents.  But how is it that he so lacks compassion for people and his mind is so lowly? [Aloud]<em> </em>Hey you! Let them go!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>(</strong><strong>सहर्षम्</strong><strong> </strong><strong>आत्मगतम्</strong><strong> ) </strong><strong>एवं</strong><strong> </strong><strong>हिडिम्बायाः</strong><strong> </strong><strong>पुत्रोऽयम्</strong><strong> / </strong><strong>सदृशो</strong><strong> </strong><strong>ह्यस्य</strong><strong> </strong><strong>गर्वः</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>रूपं</strong><strong> </strong><strong>सत्त्वं</strong><strong> </strong><strong>बलं</strong><strong> </strong><strong>चैव</strong><strong> </strong><strong>पितृभिः</strong><strong> </strong><strong>सदृशं</strong><strong> </strong><strong>बहु</strong><strong> / </strong><strong>प्रजासु</strong><strong> </strong><strong>वीतकारुण्यं</strong><strong> </strong><strong>मनश्चैवास्य</strong><strong> </strong><strong>कीदृशम्</strong><strong> //</strong><strong>३९</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(</strong><strong>प्रकाशम्</strong><strong> ) </strong><strong>भोः</strong><strong> </strong><strong>पुरुष</strong><strong> </strong><strong>मुच्यताम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – [saharSHam Athmagatham] Evam hidimbAyAha puthrOyam / sadhrshO hyasya garvaha / rUpam sathvam balam chaiva pithrbhihi sadhrusham bahu / prajAsu vIthakAruNyam manashchaivAsya kIdhrsham // 39 //</em></p>
<p><em>[prakAsham] bhOho puruSHa muchyathAm /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – I shan’t [let them go]</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>न</strong><strong> </strong><strong>मुच्यते</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – na muchyathE /</em></p>
<p><strong>BHIMA – Oh brahmin, take back your son! We [I] shall go in his stead.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>भो</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मण</strong><strong> </strong><strong>गृह्यतां</strong><strong> </strong><strong>तव</strong><strong> </strong><strong>पुत्रः</strong><strong> / </strong><strong>वयमेनमनुगमिष्यामः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – bhO brAhmaNa grhyathAm thava puthraha /  vayamEnamanugamiSHyAmaha /</em></p>
<p><strong>THE SECOND SON – No, no! You mustn’t!  My life has already been given away by me to protect the lives of my elders.  You, who are young, handsome and virtuous must continue to live on this earth.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">द्वितीयः – <strong>मा</strong><strong> </strong><strong>मा</strong><strong> </strong><strong>भवान्</strong><strong> </strong><strong>एवम्</strong><strong> / .  </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>त्यक्ताः</strong><strong> </strong><strong>प्रागेव</strong><strong> </strong><strong>मे</strong><strong> </strong><strong>प्राणाः</strong><strong> </strong><strong>गुरुप्राणेष्वपेक्षया</strong><strong> / </strong><strong>युवा</strong><strong> </strong><strong>रूपगुणोपेतो</strong><strong> </strong><strong>भवांस्तिष्ठतु</strong><strong> </strong><strong>भूतले</strong><strong> //</strong><strong>४०</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>dvithIyaha – mA mA bhavAn Evam /</em></p>
<p><em>thyakthAha prAgEva mE prANAha guruprANESHvapEkSHayA / yuvA rUpaguNOpEthO bhavAmsthiSHTathu bhUthalE //40 //</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – No Sir! Do not say so! I’m born in the Kshatriya race. You are  brahmins and are worthy of worship.  Therefore, I wish to protect your life with mine.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>आर्य</strong><strong> </strong><strong>मा</strong><strong> </strong><strong>मैवम्</strong><strong> / </strong><strong>क्षत्रियकुलोत्पन्नोऽहम्</strong><strong> / </strong><strong>पूज्यतमाः</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मणाः</strong><strong> / </strong><strong>तस्माच्छरीरेण</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मणशरीरं</strong><strong> </strong><strong>विनिमातुमिच्छामि</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em><span style="color:#000000;">bhImaha – Arya mA maivam /</span> kSHathriyakulOthpannOham /  pUjyathamAha khalu brAhmaNAha /  thasmAchCHarIrENa brAhmaNasharIram vinimAthumichCHAmi /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Oh! He is a Kshatriya!  That explains his arrogance.  Okay, I’ll kill him and take him with me. With what shall I kill him?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>एवं</strong><strong> </strong><strong>क्षत्रियोऽयम्</strong><strong> / </strong><strong>तेनास्य</strong><strong> </strong><strong>दर्पः</strong><strong> / </strong><strong>भवतु</strong><strong> / </strong><strong>इममेव</strong><strong> </strong><strong>हत्वा</strong><strong> </strong><strong>नेष्यामि</strong><strong> / </strong><strong>अथ</strong><strong> </strong><strong>केनायं</strong><strong> </strong><strong>वारितः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – Evam kSHathriyOyam /  thEnasya dharpaha / bhavathu / imamEva hathvA nESHyAmi / aTHa kEnAyam vArithaha /</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – With me!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>मया</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – mayA/</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – What! With you?!!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>किं</strong><strong> </strong><strong>त्वया</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – kim thvayA /</em></p>
<p><strong>BHIMA – Yes!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>अथ</strong><strong> </strong><strong>किम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – aTHa kim /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – All right then! Come along.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>तेन</strong><strong> </strong><strong>हि</strong><strong> </strong><strong>भवानेवागच्छतु</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – thEna hi bhavAnEvAgachCHathu /</em></p>
<p><strong>BHIMA – As I am strong and valorous, I refuse to follow you. If you have the strength, take me by force.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>एवमतिबलवीर्यान्नानुगच्छामि</strong><strong> / </strong><strong>यदि</strong><strong> </strong><strong>ते</strong><strong> </strong><strong>शक्तिरस्ति</strong><strong> </strong><strong>बलात्कारेण</strong><strong> </strong><strong>मां</strong><strong> </strong><strong>नय</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – EvamathibalavIryAnnAnugachCHAmi / yadhi thE shakthirasthi balAthkArENa mAm naya /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Who do you think I am?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>किं</strong><strong> </strong><strong>मां</strong><strong> </strong><strong>प्रत्यभिजानीते</strong><strong> </strong><strong>भवान्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – kim mAm prathyabhijanIthE bhavAn /</em></p>
<p><strong>BHIMA – I think of you as my son.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>मत्पुत्र</strong><strong> </strong><strong>इति</strong><strong> </strong><strong>जाने</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – mathputhra ithi jAnE /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – How?  How can I be your son?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>कथं</strong><strong> </strong><strong>कथं</strong><strong> </strong><strong>तव</strong><strong> </strong><strong>पुत्रोऽहम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – kaTHam kaTHam thava puthrOham /</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – What! Are you angry? Do forgive me. Kshatriyas call all their subjects as their sons.  That’s why I called you so.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>कथं</strong><strong> </strong><strong>रुष्यति</strong><strong> / </strong><strong>मर्षयतु</strong><strong> </strong><strong>भवान्</strong><strong> / </strong><strong>सर्वाः</strong><strong> </strong><strong>प्रजाः</strong><strong> </strong><strong>क्षत्रियाणां</strong><strong> </strong><strong>पुत्रशब्देनाभिधीयन्ते</strong><strong> / </strong><strong>अत</strong><strong> </strong><strong>एवं</strong><strong> </strong><strong>मयाभिहितम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – kaTHam ruSHyathi / marSHayathu bhavAn / sarvAhA prajAhA kSHathriyANAm puthrashabdhenABHiDHIyanthe / atha Evam mayABHihitham /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Your fear is my weapon.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>भीतानामायुधं</strong><strong> </strong><strong>गृहीतम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – bhIthAnAmAyuDHam grhItham /</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – I swear by Truth that I don’t know what fear is.  I wish to learn what it is from you.  Sir, tell me, what is its form? It looks like you would know all its qualities.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः –</span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>शपामि</strong><strong> </strong><strong>सत्येन</strong><strong> </strong><strong>भयं</strong><strong> </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>जाने</strong><strong> </strong><strong>ज्ञातुं</strong><strong> </strong><strong>तदिच्छामि</strong><strong> </strong><strong>भवत्समीपे</strong><strong> / </strong><strong>किं</strong><strong> </strong><strong>रूपमेतद्वद</strong><strong> </strong><strong>भद्र</strong><strong> </strong><strong>तस्य</strong><strong> </strong><strong>गुणागुणज्ञः</strong><strong> </strong><strong>सदृशं</strong><strong> </strong><strong>प्रपत्स्ये</strong><strong> //</strong><strong>४१</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – shapAmi sathyEna bhayam na jAnE gnyAthum thadhichchami bhavathsamIpE / kim rUpamEthadhvadha bhadhra thasya guNAguNagnyaha sadhrusham prapathsyE // 41 //</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – I shall definitely teach you all about fear. Take up your arms!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>एष</strong><strong> </strong><strong>ते</strong><strong> </strong><strong>भयमुपदिशामि</strong><strong> / </strong><strong>गृह्यतामायुधम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em><span style="color:#000000;">ghatOthkachaha -  ESHa thE bhayamupadhishAmi / grhyat</span>hAmAyuDHam /</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – You mean weapons? I’m ready with them.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>आयुधमिति</strong><strong> </strong><strong>गृहीतमेतत्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – AyuDHamithi grhIthamEthath /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – How do you mean?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>कथमिव</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – kaTHamiva /</em></p>
<p><strong>BHIMA – Like a pillar of gold, adept at vanquishing enemies is this right arm of mine, a weapon I’ve been born with.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong></strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>काञ्चनस्तम्भसदृशो</strong><strong> </strong><strong>रिपूणां</strong><strong> </strong><strong>निग्रहे</strong><strong> </strong><strong>रतः</strong><strong> / </strong><strong>अयं</strong><strong> </strong><strong>तु</strong><strong> </strong><strong>दक्षिणो</strong><strong> </strong><strong>बाहुरायुधं</strong><strong> </strong><strong>सहजं</strong><strong> </strong><strong>मम</strong><strong> //</strong><strong>४२</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – kAnchanasthambhasadhrshO ripUNAm nigrahE rathaha / ayam thu dhakSHiNO bAhurAyuDHam sahajam mama // 42 //</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – These words would be true of my father, Bhimasena.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>इदमुपपन्नं</strong><strong> </strong><strong>पितुर्मे</strong><strong> </strong><strong>भीमसेनस्य</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – idhamupapannam pithurmE bhImasEnasya /</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – Now, who is this Bhima? </strong></p>
<p><strong>The Creator of the world, Shiva, Krishna, Indra, Kartikeya and Yama – of these tell me who is your father like?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>अथ</strong><strong> </strong><strong>कोऽयम्</strong><strong> </strong><strong>भीमो</strong><strong> </strong><strong>नाम</strong><strong> </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>विश्वकर्ता</strong><strong> </strong><strong>शिवः</strong><strong> </strong><strong>कृष्णः</strong><strong> </strong><strong>शक्रः</strong><strong> </strong><strong>शक्तिधरो</strong><strong> </strong><strong>यमः</strong><strong> / </strong><strong>एतेषु</strong><strong> </strong><strong>कथ्यतां</strong><strong> </strong><strong>भद्र</strong><strong> </strong><strong>केन</strong><strong> </strong><strong>ते</strong><strong> </strong><strong>सदृशः</strong><strong> </strong><strong>पिता</strong><strong> //</strong><strong>४३</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – aTHa kOyam bhImO nAma</em></p>
<p><em>vishvakarthA shivaha krSHNaha shakraha shaktiDHarO Yamaha / EthESHu kaTHyathAm bhadhra kEna the sadhrshaha pithA // 43 //</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Every one of them.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>सर्वैः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – sarvaihi /</em></p>
<p><strong>BHIMA – Fie on you! That isn’t true!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>धिगनृतमेतत्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – DhiganrthamEthath /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – How can you call it a lie? You are insulting my father.  All right, I shall uproot this huge tree and hurl it. [Uproots and hurls]  How is it that he has not been killed even with this (tree)? What shall I do?  All right, I shall uproot this range of mountains and throw it at him.  The mountains that I throw shall take away his life.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>कथमनृतमित्याह</strong><strong> / </strong><strong>क्षिपसि</strong><strong> </strong><strong>मे</strong><strong> </strong><strong>गुरुम्</strong><strong> / </strong><strong>भवत्विमं</strong><strong> </strong><strong>स्थूलं</strong><strong> </strong><strong>वृक्षमुत्पाट्य</strong><strong> </strong><strong>प्रहरामि</strong><strong> / (</strong><strong>उत्पाट्य</strong><strong> </strong><strong>प्रहरति</strong><strong> /) </strong><strong>कथमनेनापि</strong><strong> </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>शक्यते</strong><strong> </strong><strong>हन्तुम्</strong><strong> / </strong><strong>किं</strong><strong> </strong><strong>नु</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>करिष्ये</strong><strong> / </strong><strong>भवतु</strong><strong> </strong><strong>दृष्टम्</strong><strong> / </strong><strong>एतत्</strong><strong> </strong><strong>गिरिकूटमुत्पाट्य</strong><strong> </strong><strong>प्रहरामि</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>शैलकूटं</strong><strong> </strong><strong>मया</strong><strong> </strong><strong>क्षिप्तं</strong><strong> </strong><strong>प्राणानादाय</strong><strong> </strong><strong>यास्यति</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em><span style="color:#000000;">ghatOthkachaha – kaTHamanrthamityAha / kSHipasi mE gurum / bhavathvimam sTHUlam vrkSHamuthpAtya praharAmi /  [uthpAtya praharathi /]  kaTHamanEnApi na shakyathE hanthum / kim nu khalu kariSHyE / bhavathu dhrSHtam / Etat girikUtamuthpAtya praharAmi /</span></em></p>
<p><em>shailakUtam mayA kSHiptham prANAnAdhAya yAsyathi /</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – Even if a wild elephant is angry it cannot defeat a tiger.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>रुष्टोऽपि</strong><strong> </strong><strong>कुञ्जरो</strong><strong> </strong><strong>वन्यो</strong><strong> </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>व्याघ्रं</strong><strong> </strong><strong>घर्षयेद्वने</strong><strong> //</strong><strong>४४</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – ruSHtOpi kunjarO vanyO na vyAghram gharSHayEdhvanE // 44 //</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – [He throws the mountain] How am I unable to kill him even with this?  What shall I do now? Well, I know.  After all, I’m Bhimasena’s son and the grandson of the Wind.  Prepare yourself!  There’s none who is my equal in wrestling.  </strong></p>
<p><strong>[Bhima and Ghatothkacha wrestle]</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>(</strong><strong>प्रहृत्य</strong><strong> /) </strong><strong>कथमनेनापि</strong><strong> </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>शक्यते</strong><strong> </strong><strong>हन्तुम्</strong><strong> / </strong><strong>किं</strong><strong> </strong><strong>नु</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>करिष्ये</strong><strong> / </strong><strong>भवतु</strong><strong> </strong><strong>दृष्टम्</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>नन्वहं</strong><strong> </strong><strong>भीमसेनस्य</strong><strong> </strong><strong>पुत्रः</strong><strong> </strong><strong>पौत्रो</strong><strong> </strong><strong>नभस्वतः</strong><strong> / </strong><strong>तिष्ठेदानीं</strong><strong> </strong><strong>सुसन्नद्धो</strong><strong> </strong><strong>नियुद्धे</strong><strong> </strong><strong>नास्ति</strong><strong> </strong><strong>मत्समः</strong><strong> //</strong><strong>४५</strong><strong>// </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(</strong><strong>इत्युभौ</strong><strong> </strong><strong>नियुद्धं</strong><strong> </strong><strong>कुरुतः</strong><strong> /)</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – [prahrthya] kaTHamanEnEpi na shakyathE hanthum / kim nu khalu kariSHyE / bhavathu dhrSHtam /  </em></p>
<p><em>nanvaham bhImasEnasya purthraha pauthrO nabhasvathaha /  thiSHTEdhAnIm susannadhDHO niyudhDHE nAsthi mathsamaha // 45 //</em></p>
<p><em>[ithyubhau niyudhDHam kuruthaha /]</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – [Pinning down Bhima] How will you escape now from my hold?  You’re being squeezed like an elephant bound tightly by ropes.  </strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>(</strong><strong>भीमसेनं</strong><strong> </strong><strong>बद्ध्वा</strong><strong> /) </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>व्रजसि</strong><strong> </strong><strong>कथमिह</strong><strong> </strong><strong>त्वं</strong><strong> </strong><strong>वीर्यमुल्लङ्घ्य</strong><strong> </strong><strong>बाह्वोर्गज</strong><strong> </strong><strong>इव</strong><strong> </strong><strong>दृढपाशैः</strong><strong> </strong><strong>पीडितो</strong><strong> </strong><strong>मद्भुजाभ्याम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – [bhImasEnam badhDHvA/]</em></p>
<p><em>vrajasi kaTHmiha thvam vIryamullanghya bAhvOrgaja iva dhrDapAshaihi pIdithO madhbhujAbhyAm /</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – [To himself]<em> </em>How is it that I’ve been thus bound? Oh Duryodhana! Your enemy camp is growing!  You’d better protect yourself. [Aloud]<em> </em>Hey you! Let’s suspend hostilities for a while.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>(</strong><strong>आत्मगतम्</strong><strong> /) </strong><strong>कथं</strong><strong> </strong><strong>गृहीतोस्म्यनेन</strong><strong> / </strong><strong>भॊः</strong><strong> </strong><strong>सुयोधन</strong><strong> </strong><strong>वर्धते</strong><strong> </strong><strong>ते</strong><strong> </strong><strong>शत्रुपक्षः</strong><strong> / </strong><strong>कृतरक्षो</strong><strong> </strong><strong>भव</strong><strong> / (</strong><strong>प्रकाशम्</strong><strong> /) </strong><strong>भोः</strong><strong> </strong><strong>पुरुष</strong><strong> </strong><strong>अवहितो</strong><strong> </strong><strong>भव</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#000000;"><em>bhImaha – </em>[Athmagatham /</span>]<em> kaTHam grhIthOsmyanEna / bhOho suyODHana varDHathE thE shathrupakSHaha / krtharkSHO bhava / </em>[prakAsham /]<em> bhOho puruSHa avahithO bhava /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Okay, I’ve suspended hostilities.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घ्टोत्कचः – <strong>अवहितोऽस्मि</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – avahithOsmi /</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – [Freeing himself of the wrestler’s binding grip] I recognize your mettle, but don’t succumb to the haughtiness your strength gives you.  I don’t have any difficulty at all in wrestling [with you].</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – (<strong>नियुद्धबन्धमवधूर्य</strong><strong> /)</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong> </strong><strong>व्यपनय</strong><strong> </strong><strong>बलदर्पं</strong><strong> </strong><strong>दृष्टसारोऽसि</strong><strong> </strong><strong>वीर</strong><strong> / </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>हि</strong><strong> </strong><strong>मम</strong><strong> </strong><strong>परिखेदो</strong><strong> </strong><strong>विद्यते</strong><strong> </strong><strong>बाहुयुद्धे</strong><strong> //</strong><strong>४६</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>bhimaha – [niyudhDHabanDHamavaDHUrya] vyapanaya baladharpam dhrSHtasArOsi vIra / na hi mama parikhEdhO vidhyathE bAhuyudhDHE // 46 //</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – How is it that even now I’m unable to kill him? What can be done now? All right, I’ll use the Mayapaasha – the magical rope – my mother has blessed me with.  I shall tie him with that and take him with me.  But, where indeed  can I find water?  Oh mountain!  Do give me some water.  Ah, there it flows! [Sprinkles the water and chants a mantra] Hey, you!  You’re bound by a magical rope and will follow me, subdued.  Though bound, you still look glorious like Indra’s flag in a festival. [So saying, he binds him with magic].</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घ्टोत्कचः – <strong>कथमनेनापि</strong><strong> </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>शक्यते</strong><strong> </strong><strong>हन्तुम्</strong><strong> / </strong><strong>किं</strong><strong> </strong><strong>नु</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>करिष्ये</strong><strong> / </strong><strong>भवतु</strong><strong> </strong><strong>दृष्टम्</strong><strong> / </strong><strong>अस्ति</strong><strong> </strong><strong>मातृप्रसादलब्धो</strong><strong> </strong><strong>मायापाशः</strong><strong> / </strong><strong>तेन</strong><strong> </strong><strong>बद्ध्वैनं</strong><strong> </strong><strong>नेष्यामि</strong><strong> / </strong><strong>कुतः</strong><strong> </strong><strong>खल्वापः</strong><strong> / </strong><strong>भो</strong><strong> </strong><strong>गिरे</strong><strong> / </strong><strong>आपस्तावत्</strong><strong> / </strong><strong>हन्त</strong><strong> </strong><strong>स्रवति</strong><strong> / (</strong><strong>आचम्य</strong><strong> </strong><strong>मन्त्रं</strong><strong> </strong><strong>जपति</strong><strong> /) </strong><strong>भोः</strong><strong> </strong><strong>पुरुष</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>मायापाशेन</strong><strong> </strong><strong>बद्धस्त्वं</strong><strong> </strong><strong>विवशोऽनुगमिष्यसि</strong><strong> / </strong><strong>राजसे</strong><strong> </strong><strong>रज्जुभिर्बद्धः</strong><strong> </strong><strong>शक्रध्वज</strong><strong> </strong><strong>इवोत्सवे</strong><strong> //</strong><strong>४७</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(</strong><strong>इति</strong><strong> </strong><strong>मायया</strong><strong> </strong><strong>बद्ध्नाति</strong><strong> /)</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – kaTHamanEnApi na shakyathE hanthum / kim nu khalu kariSHyE / bhavathu dhrSHtam / asthi mAthrprasAdhalabDHO mAyApAshaha /  thEna badhDHvainam nESHyAmi / kuthaha khalvApaha / bhO girE / ApasthAvath/ hantha sravathi / (Achamya manthram japathi /) bhOho puruSHa</em></p>
<p><em>mAyApAshEna badhDHasthvam vivashOnugamiSHyasi / rAjasE rajjubhirbadhDHaha shakraDHvaja ivOthsavE // 47 //</em></p>
<p><em>(ithi mAyayA baDHnAthi /)</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – How have I become subject to the restriction imposed by the magical rope?  What shall I do now?  I think I know.  I know a mantra that Maheshwara blessed me to learn.  It can help me release myself from the rope’s spell.  I will chant it.  Where can I find water?  O brahmin lad!  Bring me the water that is in your pitcher.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>कथं</strong><strong> </strong><strong>मायापाशेन</strong><strong> </strong><strong>बद्धोऽस्मि</strong><strong> / </strong><strong>किमिदानीं</strong><strong> </strong><strong>करिष्ये</strong><strong> / </strong><strong>भवतु</strong><strong> </strong><strong>दृष्टम्</strong><strong> / </strong><strong>अस्ति</strong><strong> </strong><strong>मे</strong><strong> </strong><strong>महेश्वरप्रसादाल्लब्धो</strong><strong> </strong><strong>मायापाशमोक्षो</strong><strong> </strong><strong>मन्त्रः</strong><strong> / </strong><strong>तं</strong><strong> </strong><strong>जपामि</strong><strong> / </strong><strong>कुतः</strong><strong> </strong><strong>खल्वापः</strong><strong> / </strong><strong>भो</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मणकुमार</strong><strong> / </strong><strong>आनय</strong><strong> </strong><strong>कमण्डलुगता</strong><strong> </strong><strong>आपः</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>bhImaha – kaTHam mAyApAshEna badhDHOsmi / kimidhAnIm kariSHyE / bhavathu dhrSHtam / asthi mE mAhEshvaraprasAdhAllabDHO mAyApAshamOkSHO manthraha / tham japAmi / kuthaha khalvApaha / bhO brAhmaNakumAra / Anaya kamaNdalugathA Apaha /</em></p>
<p><strong>THE OLD MAN – Here’s the water.</strong></p>
<p><strong>[Bhima takes the water, sprinkles it and chants the mantra.  He is released from the magical rope’s spell]</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>इमा</strong><strong> </strong><strong>आपः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(</strong><strong>भीमः</strong><strong> </strong><strong>आदायाचम्य</strong><strong> </strong><strong>मन्त्रं</strong><strong> </strong><strong>जप्त्वा</strong><strong> </strong><strong>मायामपनयति</strong><strong> / )</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – imA Apaha /</em></p>
<p><em>(bhImaha AdhAyAchamya manthram japthvA mAyAmapanayathi /)</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – My goodness!  The rope has slipped!  What do I do now?  All right, I know.  Hey you!  Recall the promise you made to me.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>अये</strong><strong> </strong><strong>पतितः</strong><strong> </strong><strong>पाशः</strong><strong> / </strong><strong>किमिदानीं</strong><strong> </strong><strong>करिष्ये</strong><strong> / </strong><strong>भवतु</strong><strong> </strong><strong>दृष्टम्</strong><strong> / </strong><strong>भोः</strong><strong> </strong><strong>पुरुष</strong><strong> </strong><strong>पूर्वसमयं</strong><strong> </strong><strong>स्मर</strong><strong>/</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – ayE pathithaha pAshaha / kimidhAnIm kariSHyE / bhavathu dhrSHtam / bhOho puruSHa pUrvasamayam smara /</em></p>
<p><strong>BHIMA – Promise? Oh yes, I remember it.  Lead the way. [Both turn to leave the stage]</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>समयमिति</strong><strong> / </strong><strong>एष</strong><strong> </strong><strong>स्मरामि</strong><strong> / </strong><strong>गच्छाग्रतः</strong><strong> / (</strong><strong>उभौ</strong><strong> </strong><strong>परिक्रामतः</strong><strong> /)</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – samayamithi / ESHa smarAmi / gachCHAgrathaha / (ubhou parikrAmathaha /)</em></p>
<p><strong>THE OLD MAN – O children! What shall we do?  There goes Vrukodara [Another name for Bhima].  He approaches the rakshasa who has a fiery and harsh appearance and who is ruthless and strong.  He approaches him slowly though he has been so quick to shake off everything, like a bull shaking off the water [on its back] after a heavy shower </strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>पुत्रकाः</strong><strong> </strong><strong>किं</strong><strong> </strong><strong>कुर्मः</strong><strong> / </strong><strong>अयं</strong><strong> </strong><strong>गच्छति</strong><strong> </strong><strong>वृकोदरः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>आक्रम्य</strong><strong> </strong><strong>राक्षसमिमं</strong><strong> </strong><strong>ज्वलदुग्ररूपमुग्रेण</strong><strong> </strong><strong>बाहुबलवीर्यगुणेन</strong><strong> </strong><strong>युक्तम्</strong><strong> / </strong><strong>एष</strong><strong> </strong><strong>प्रयाति</strong><strong> </strong><strong>शनकैरवधूय</strong><strong> </strong><strong>शीघ्रमासारवर्षमिव</strong><strong> </strong><strong>गोवृषभस्सलीलम्</strong><strong> //</strong><strong>४८</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – puthrakAha kim kurmaha / ayam gachCHathi vrkOdharaha / </em></p>
<p><em>Akramya rAkSHasamimam jvaladhugrarUpamugrENa bAhubalavIryaguNEna yuktham / ESHa prayAthi shanakairavaDHUya shIghramAsAravarSHamiva gOvrSHabharassalIlam // 48 //</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – Stay here.  I’ll inform my mother that you have come.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>इह</strong><strong> </strong><strong>तिष्ठ</strong><strong> / </strong><strong>त्वदागमनमम्बायै</strong><strong> </strong><strong>निवेदयामि</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – iha thiSHTa / thvadhAgamanamambAyai nivEdayAmi /</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – Okay.  Go.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>बाढम्</strong><strong> / </strong><strong>गच्छ</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – bADam / gachCHa /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – [Approaches his mother] Mother, I bow down to you.  At long last, to fulfil your wish, I have brought a human for you to feast on.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>(</strong><strong>उपसृत्य</strong><strong> /) </strong><strong>अम्ब</strong><strong> / </strong><strong>अयम्</strong><strong> </strong><strong>अभिवादये</strong><strong> / </strong><strong>चिराभिलषितो</strong><strong> </strong><strong>भवत्या</strong><strong> </strong><strong>आहारार्थमानितो</strong><strong> </strong><strong>मानुषः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – [upasrthya /] amba / ayam abhivAdhayE / chirAbhilaSHithO bhavathyA AhArArTHamAnithO mAnuSHaha /</em></p>
<p><strong>[Enter Hidimba]</strong></p>
<p><strong>HIDIMBA – Son, may you live long!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(</strong><strong>प्रविष्य</strong><strong> / )</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;">हिडिम्बा – <strong>जात</strong><strong> </strong><strong>चिरं</strong><strong> </strong><strong>जीव</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>[praviSHya /]</em></p>
<p><em>hidimbA – jAtha chiram jIva /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – Blessed am I.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>अनुगृहीतोऽस्मि</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – anugrhIthOsmi /</em></p>
<p><strong>HIDIMBA – Son, what kind of human have you brought?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">हिडिम्बा – <strong>जात</strong><strong> </strong><strong>कीदृशो</strong><strong> </strong><strong>मानुषः</strong><strong> </strong><strong>आनीतः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>hiDimbA – jAtha kIdhrshI mAnuSHaha AnIthaha /</em></p>
<p><strong> GHATOTHKACHA – Respected mother, he’s a human in form only.  Not in valour.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>भवति</strong><strong> / </strong><strong>रूपमात्रेण</strong><strong> </strong><strong>मानुषः</strong><strong> / </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>वीर्येण</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha -  bhavathi / rUpamAthrENa mAnuSHaha / na vIryENa /</em></p>
<p><em> </em><strong>HIDIMBA – Is he a brahmin?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">हिडिम्बा – <strong>किं</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मणः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>hiDimbA – kim brAhmaNaha /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – No.  Not a brahmin.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>न</strong><strong> </strong><strong>ब्राह्मणः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – na brAhmaNaha /</em></p>
<p><strong>HIDIMBA – An old man, perhaps?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">हिडिम्बा – <strong>अथवा</strong><strong> </strong><strong>स्थविरः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>hiDimbA – aTHavA sTHaviraha /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – Not an old man either.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>न</strong><strong> </strong><strong>वृद्धः</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>ghatOthkacha – na vrdhDHaha /</em></p>
<p><strong>HIDIMBA – A lad?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">हिडिम्बा – <strong>किं</strong><strong> </strong><strong>बालः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>hiDimbA – kim bAlaha /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – No.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>न</strong><strong> </strong><strong>बालः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – na bAlaha /</em></p>
<p><strong>HIDIMBA – I’ll see him then. [Both turn on stage] What! Is he the human you’ve brought?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">हिडिम्बा – <strong>यद्येवं</strong><strong> </strong><strong>पश्यामि</strong><strong> </strong><strong>तावदेनम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;">(<strong>उभौ</strong><strong> </strong><strong>परिक्रामतः</strong><strong> /)</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>किमेष</strong><strong> </strong><strong>मानुष</strong><strong> </strong><strong>आनीतः</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>hiDimbA – yadhyEvam pashyAmi thAvadhEnam /</em></p>
<p><em>(ubhou parikrAmathaha /)</em></p>
<p><em>kimESHa mAnuSHa AnIthaha /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – Why, mother? Who is he?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>अम्ब</strong><strong> / </strong><strong>कोऽयम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – amba / kOyam /</em></p>
<p><strong>HIDIMBA – O foolish boy!  He is indeed our God!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">हिडिम्बा – <strong>उन्मत्तक</strong><strong> </strong><strong>दैवतं</strong><strong> </strong><strong>खल्वस्माकम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>hiDimbA – unmaththaka dhaivatham khalvayamasmAkam /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – God, eh!  Whose?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>आः</strong><strong> </strong><strong>कस्य</strong><strong> </strong><strong>दैवतम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – Aha kasya dhaivatham /</em></p>
<p><strong>HIDIMBA – Yours.  And mine too.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">हिडिम्बा – <strong>तव</strong><strong> </strong><strong>च</strong><strong> </strong><strong>मम</strong><strong> </strong><strong>च</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>hiDimbA – thava cha mama cha /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – How can I be sure?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>कः</strong><strong> </strong><strong>प्रत्ययः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – kaha prathyayaha /</em></p>
<p><strong>HIDIMBA – Here is the proof! Victory to you my Lord!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">हिडिम्बा – <strong>अयं</strong><strong> </strong><strong>प्रत्ययः</strong><strong> / </strong><strong>जयत्वार्यपुत्रः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>hiDimabA – ayam prathyayaha / jayathvAryaputhraha /</em></p>
<p><strong>BHIMA – [Looks around and says] Who is this? Oh, my lady, Hidimba! We have lost our kingdom and are roaming around these thick forests.  It’s indeed your kindness that has driven away my misery.  But, Hidimba!  What is this?</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>(</strong><strong>विलोक्य</strong><strong> /) </strong><strong>का</strong><strong> </strong><strong>पुनरियम्</strong><strong> / </strong><strong>अये</strong><strong> </strong><strong>देवी</strong><strong> </strong><strong>हिडिम्बा</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>अस्माकं</strong><strong> </strong><strong>भ्रष्टराज्यानां</strong><strong> </strong><strong>भ्रमतां</strong><strong> </strong><strong>गहने</strong><strong> </strong><strong>वने</strong><strong> / </strong><strong>जातकारुण्यया</strong><strong> </strong><strong>देवि</strong><strong> </strong><strong>सन्तापो</strong><strong> </strong><strong>नाशितस्त्वया</strong><strong> //</strong><strong>४९</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>हिडिम्बे</strong><strong> </strong><strong>किमिदम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – (vilOkya /) kA punariyam / ayE dhEvI hiDimbA / </em></p>
<p><em>asmAkam bhraSHtarAjyAnAm bhramathAm gahanE vanE / jAthakAruNyayA dhEvi santhApO nAshithasthvayA // 49 //</em></p>
<p><em>hiDimbE kimidham /</em></p>
<p><strong>HIDIMBA – [Whispers] My Lord!  It’s like this.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">हिडिम्बा – <strong>(</strong><strong>कर्णे</strong><strong> /) </strong><strong>आर्यपुत्र</strong><strong> </strong><strong>ईदृशमिव</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>hiDimbA – (karNE /) Aryaputhra Idhrshamiva /</em></p>
<p><strong>BHIMA – You’re a demoness by birth only.  Your intentions are not demoniac.  </strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>जात्या</strong><strong> </strong><strong>राक्षसी</strong><strong> </strong><strong>न</strong><strong> </strong><strong>समुदाचारेण</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – jAthyA rAkSHasI na samudhAchArENa /</em></p>
<p><strong>HIDIMBA – Silly boy, bow down to your father.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">हिडिम्बा – <strong>उन्मत्तक</strong><strong> </strong><strong>अभिवादय</strong><strong> </strong><strong>पितरम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>hiDimbA – unmaththaka abhivAdhaya pitharam /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – O father! Due to my ignorance I didn’t give you the respect due to you.  You must forgive your son’s folly.  I, the wild fire that will consume the forest of Dhritarashtra, bow down to you.  Do forgive my rashness.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>भोस्तात</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>अज्ञानात्तु</strong><strong> </strong><strong>मया</strong><strong> </strong><strong>पूर्वं</strong><strong> </strong><strong>यद्भवान्नाभिवादितः</strong><strong> / </strong><strong>अस्य</strong><strong> </strong><strong>पुत्रापराधस्य</strong><strong> </strong><strong>प्रसादं</strong><strong> </strong><strong>कर्तुमर्हसि</strong><strong> //</strong><strong>५०</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>अहं</strong><strong> </strong><strong>स</strong><strong> </strong><strong>धार्तराष्ट्रवनदवाग्निर्घटोत्कचोऽभिवादये</strong><strong> / </strong><strong>पुत्रचापलं</strong><strong> </strong><strong>क्षन्तुमर्हसि</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – bhOsthAtha /</em></p>
<p><em>agnyAnAththu mayA pUrvam yadhbhavAnnAbhivAdhithaha / asya puthrAparADHasya prasAdham karthumarhasi // 50 //</em></p>
<p><em>aham sa DHArtharASHtravanadhavAgnirghatOthkachObhivAdhayE / puthrachApalam kSHanthumarhasi /</em></p>
<p><strong>BHIMA – Come to me, my son.  Your misbehaviour is forgiven.  [Embraces Ghatothkacha] This is the wild fire that will destroy the forest of Dhritarashtra.  Fathers’ hearts indeed yearn for their sons.  My son, may you acquire infinite strength and valour.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>एह्येहि</strong><strong> </strong><strong>पुत्र</strong><strong> </strong><strong>व्यतिक्रमकृतं</strong><strong> </strong><strong>क्षान्तमेव</strong><strong> / (</strong><strong>इति</strong><strong> </strong><strong>परिष्वज्य</strong><strong> /) </strong><strong>अयं</strong><strong> </strong><strong>स</strong><strong> </strong><strong>धार्तराष्ट्रवनदवाग्निः</strong><strong> / </strong><strong>पुत्रापेक्षीणि</strong><strong> </strong><strong>खलु</strong><strong> </strong><strong>पितृहृदयानि</strong><strong> / </strong><strong>पुत्र</strong><strong> </strong><strong>अतिबलपराक्रमो</strong><strong> </strong><strong>भव</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>bhImaha – EhyEhi puthra vyathikramakrtham kSHAnthamEva / (ithi pariSHvajya /) ayam sa DHArtharASHtravanadhavAgnihi / puthrApEkSHINi khalu pithrhrdhayAni / puthra athibalaparAkramO bhava /</em></p>
<p><em> </em><strong>GHATOTHKACHA – I’m indeed blessed!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>अनुगृहीतोऽस्मि</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – anugrhIthOsmi /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – O!  So this is Bhima’s son, Ghatothkacha!</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>एवं</strong><strong> </strong><strong>भीमसेनपुत्रोऽयं</strong><strong> </strong><strong>घटोत्कचः</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – Evam bhImasEnaputhrOyam ghatOthkachaha /</em></p>
<p><strong>BHIMA – Son, pay your respects to this gentleman, Keshavadasa by name.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>पुत्र</strong><strong> / </strong><strong>अभिवादयात्रभवन्तं</strong><strong> </strong><strong>केशवदासम्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – puthra / abhivAdhayAthrabhavantham kEshavadhAsam /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – Respected sir, I bow down to you.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>भगवन्नभिवादये</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – bhagavannabhivAdhayE /</em></p>
<p><strong>THE OLD MAN – May you, like your father, acquire good qualities and fame.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>पितृसदृशगुणाकीर्तिर्भव</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha –pithrsadhrshaguNakIrthirbhava /</em></p>
<p><strong>GHATOTHKACHA – I’m blessed.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">घटोत्कचः – <strong>अनुगृहीतोऽस्मि</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>ghatOthkachaha – anugrhIthOsmi /</em></p>
<p><strong>THE OLD MAN – O Vrukodhara! Our family has been saved from harm.  Yours is flourishing.  We shall now take leave.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>भो</strong><strong> </strong><strong>वृकोदर</strong><strong> / </strong><strong>रक्षितमस्मत्कुलम्</strong><strong> / </strong><strong>स्वकुलमुद्धृतं</strong><strong> </strong><strong>च</strong><strong> / </strong><strong>गच्छामस्तावत्</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – bhO vrkOdhara / rakSHithamasmathkulam / svakulamudhDHrtham cha / gachCHAmasthAvath /</em></p>
<p><strong>BHIMA – Due to your blessings everything has ended well.  Our hermitage is not far from here.  Please come there and rest and then continue your journey.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः –</span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>अनुग्रहात्तु</strong><strong> </strong><strong>भवतः</strong><strong> </strong><strong>सर्वमासीदिदं</strong><strong> </strong><strong>शुभं</strong><strong> / </strong><strong>आश्रमोऽदूरतोऽस्माकं</strong><strong> </strong><strong>तत्र</strong><strong> </strong><strong>विश्रम्य</strong><strong> </strong><strong>गम्यताम्</strong><strong> //</strong><strong>५१</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – anugrahAththu bhavathaha sarvamAsIdhidham shubham / AshramOdhUrathOsmAkam thathra vishramya gamyathAm // 51 //</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – By saving our lives you have done your duty by your guests.  We shall, therefore, leave right away.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>कृतमातिथ्यमनेन</strong><strong> </strong><strong>जीवितप्रदानेन</strong><strong> / </strong><strong>तस्मात्</strong><strong> </strong><strong>गच्छामस्तावत्</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – krthamAthiTHyamanEna jIvithapradhAnEna / thasmAth gachCHAmasthAvath /</em></p>
<p><strong>BHIMA – May you and your family be safe.  Resume the journey to your uncle’s village.</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>गच्छतु</strong><strong> </strong><strong>भवान्</strong><strong> </strong><strong>सकुटुम्बः</strong><strong> </strong><strong>पुनर्दर्शनाय</strong><strong> /</strong></span></p>
<p><em>bhImaha – gachCHathu bhavAn sakutumbaha punardharshanAya /</em></p>
<p><em> </em><strong>THE OLD MAN – You’re right.  That ought to be done first. [Keshavadasa leaves with his sons and wife.]</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">वृद्धः – <strong>बाढम्</strong><strong> / </strong><strong>प्रथमः</strong><strong> </strong><strong>कल्पः</strong><strong> / (</strong><strong>सपुत्रत्रयकलत्रो</strong><strong> </strong><strong>निष्क्रान्तः</strong><strong> </strong><strong>केशवदासः</strong><strong> /)</strong></span></p>
<p><em>vrdhDHaha – bADam / praTHamaha kalpaha / (saputhrathrayakalathrOniSHkrAnthaha kEshavadhAsaha /)</em></p>
<p><em> </em><strong>BHIMA – Hidimba, do come here.  Dear son, Ghatothkacha, come here.  Let us escort our esteemed guest Keshavadasa at least till the hermitage’s gate.  </strong></p>
<p><strong> </strong><strong>Just as the ocean is the ultimate destination of all rivers, the fire that of all sacrificial offerings, the mind, of all senses, so is Lord Vishnu the ultimate destination of us all.</strong></p>
<p><strong> [Exit all]</strong></p>
<p><span style="color:#993300;">भीमः – <strong>हिडिम्बे</strong><strong> / </strong><strong>इतस्तावत्</strong><strong> / </strong><strong>वत्स</strong><strong> </strong><strong>घटोत्कच</strong><strong> / </strong><strong>इतस्तावत्</strong><strong> / </strong><strong>तत्रभवन्तं</strong><strong> </strong><strong>केशवदासम्</strong><strong> </strong><strong>आश्रमपदद्वारमात्रमपि</strong><strong> </strong><strong>संभावयिष्यामः</strong><strong> / </strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>यथा</strong><strong> </strong><strong>नदीनां</strong><strong> </strong><strong>प्रभवः</strong><strong> </strong><strong>समुद्रो</strong><strong> </strong><strong>यथा</strong><strong> </strong><strong>हुतीनां</strong><strong> </strong><strong>प्रभवो</strong><strong> </strong><strong>हुताशनः</strong><strong> / </strong><strong>यथेन्द्रिय़ाणां</strong><strong> </strong><strong>प्रभवं</strong><strong> </strong><strong>मनोऽपि</strong><strong> </strong><strong>तथा</strong><strong> </strong><strong>प्रभुर्नो</strong><strong> </strong><strong>भगवान्</strong><strong> </strong><strong>उपेन्द्रः</strong><strong> //</strong><strong>५२</strong><strong>//</strong></span></p>
<p><span style="color:#993300;"><strong>(</strong><strong>निष्क्रान्ताः</strong><strong> </strong><strong>सर्वे</strong><strong> /)</strong></span></p>
<p><strong> </strong><em>bhImaha – hidimbE / ithasthAvath / vathsa ghatOthkacha / ithasthAvath / thathrabhavantham kEshavadhAsam AshramapadhadhvAramapi sambhAvayiSHyAmaha /</em></p>
<p><em> </em><em>yaTHA nadhInAm prabhavaha samudhrO yaTHA huthInAm prabhavO huthAshanaha / yaTHEndhriyANAm prabhavam manOpi thaTHA prabhurnO bhagavAn upEndhraha // 52 //</em></p>
<p><em>(niSHkrAnthaha sarvE /)</em></p>
<p style="text-align:center;"><strong>The play called Madhyamavyayogam ends.</strong></p>
<p align="center"><span style="color:#993300;"><strong>// </strong><strong>मध्यमव्यायोगं</strong><strong> </strong><strong>नाम</strong><strong> </strong><strong>नाटकं</strong><strong> </strong><strong>समाप्तम्</strong><strong> //</strong></span></p>
<p align="center"><em>// maDHyamavyAyOgam nAma nAtakam samAptham //</em></p>
</div>
<p> </p></div>
</div>
<div id="sidebar">
<ul>
<li> </li>
</ul>
</div>
</div>
<div id="mshots_cluetip_pointers">
<div id="someid0" style="display:none;">
<p> </p></div>
<p> </p></div>
<br />  <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/navankura2.wordpress.com/62/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/navankura2.wordpress.com/62/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/navankura2.wordpress.com/62/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/navankura2.wordpress.com/62/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/navankura2.wordpress.com/62/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/navankura2.wordpress.com/62/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/navankura2.wordpress.com/62/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/navankura2.wordpress.com/62/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/navankura2.wordpress.com/62/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/navankura2.wordpress.com/62/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/navankura2.wordpress.com/62/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/navankura2.wordpress.com/62/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/navankura2.wordpress.com/62/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/navankura2.wordpress.com/62/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=navankura2.wordpress.com&amp;blog=3637116&amp;post=62&amp;subd=navankura2&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://navankura2.wordpress.com/2009/05/16/madhyamavyayoga-bhasas-play-in-full/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>3</slash:comments>
	
		<media:content url="http://1.gravatar.com/avatar/1599605b7157f3d0623ebdd00000fe17?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">navankura</media:title>
		</media:content>
	</item>
	</channel>
</rss>
